Adres współczesny: ul. Gliwicka 2

Numer dawnej hipoteki: (dotyczy współczesnych adresów Gliwicka 2 i Zamkowa 1)
- 64, Kirchen-Gasse (w 1746 r.);
- 86 i 87 (w 1765 r.);
- 31 (od 1800 r.)

Adresy historyczne:
- Gleiwitzerstrasse 2 (do 1922; 1939–1945)
- ul. Gliwicka 2 (1922–1939 i od 1945)

Data budowy: 1598 (prawdopodobnie)

Architekt: nieznany

Inwestor: nieznany

Właściciele:
1746: Heinrych Wacław Gawłowski z Gawłowa
1754–1854: szkoła ewangelicka
1856–1890 (formalnie do 1907): Joseph Lukaschik, fabrykant
1891–1911: Karl Lukaschik, fabrykant
1911–1930: Hans Lukaschik (w późniejszym okresie mieszkał w Szwajcarii)
1941: J. Lukaschik

     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 

 

 
 

Uzupełniające informacje o mieszkańcach:

Heinrych Wacław (Wenzel) Gawłowski (von Gawlowski) z Gawłowa (ur. 4 X 1701, Tarnowskie Góry – zm. 5 X 1771, Brzeg) syn Ewy i rajcy miejskiego Jana (być może wywodził się z polskiej szlachty herbu Leliwa), studiował prawo w Jenie, pracował najpierw u Donnersmarcków, a od 1750 r. jako radca rządowy, najpierw w Opolu, a od 1763 r. w Brzegu. Ochrzczony w kościele Piotra i Pawła, jednak w dorosłym życiu ewangelik. Samuel Ludwik Zasadius zadedykował mu „Muzykę anielską” napisaną na ślub jego córki Marii Eleonory.

Joseph Lukaschik (ur. 7 III 1824, Tarnowskie Góry - zm. 11 I 1907, Tarnowskie Góry), założyciel i właściciel pierwszej tarnogórskiej fabryki mydła, radny i starszy radny miejski, w 1748 r. przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, mistrz strzelecki, honorowy członek i prezes tegoż bractwa, król kurkowy w 1881 r. Po jego śmierci Bractwo organizowało turniej poświęcony jego pamięci (Senator-Lukaschik-Legatschießen). Katolik, żona: Albertine Wieczorek, dzieci: Carl (ur. 1850), który już od lat 90. prowadził fabrykę, Anna (ur. 1853), Bertha (ur. 1856), Joseph (ur. 1858), Hermann (ur. 1862). Na jego cześć nazwano jedną z tarnogórskich ulic — Lukaschikstraße – w latach 1922-1934 ul. Łukasika, a obecnie jest to ul. Wincentego Styczyńskiego.


Reklama mydła z fabryki Lukaschika

     




Strona tytułowa druku:
"Muzyka Anielska cáłą ćwierć godziny słyszana Wielmoznemu á Wysoce Urodzonemu Pánu Jego Mości Pánu Heinrychowi Wacławowi Gawłowskiemu z Gawłowá: Królewsko-Pruskiego Ober-Amtu i Ober-Konsystoryum w Gornym Sląsku Raycy Przi Wéselney Rádośći Wysoce Urodzonego Pana, Jego Mości Pána Jana Gottloba Pozerá z Wielkich Nedlic, dziedzica na Domasłowie, Nosálách, Królewsko Polskiego i Kurfirstsko-Saskiego niekiegdyś Rytmistrza z Wysoce Urodzoną Frelką, Jey Mością Frelką, Marią Eleonorą Gawłowszczonką, Jego Mości Wysoce miánowánego Páná Gáwłowskiego, nastarszą Frelką corką, ofiarowana.

W Brzegu, 1751, wydrukowana."

 
 


Gliwicka 2, fot. z 2012 r.

Opis:
Budynek na rzucie zbliżonym do kwadratu. Murowany, parterowy z wysokim dwukondygnacyjnym poddaszem. Obecnie dom wycieczkowy i siedziba Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Elewacja otynkowana, bezstylowa. W parterze data (prawdopodobnie budowy): „1598” oraz tablica z inskrypcją: „J.W.GOETHE / w 200- / ROCZNICĘ POBYTU / WIELKIEGO HUMANISTY / NA ZIEMI GWARKÓW / MIEJSCU PRACY / MASZYNY PAROWEJ / W KOPALNIACH ? KRUSZCÓW / TARN.GÓRY WRZESIEŃ 1990”. Powyżej szeroki pięcioosiowy szczyt. Znajdowały się w nim daty „1717” i „1785”, które zatynkowano. Odnosiły się one prawdopodobnie do przebudów domu. Wejście i okna prostokątne; dach wielospadowy. We wnętrzach, w części pomieszczeń, sklepienia krzyżowe oraz żaglaste. Detale architektoniczne we wnętrzach z końca XIX – niezachowane, znane tylko ze zdjęć.


Gliwicka 2, fot. z 1933 r.[NAC]

Gliwicka 2, fot. z lat 1940-1944.[SMZT]


Dodatkowe informacje, przebudowy:

Budynek ucierpiał podczas pożarów miasta 6 VIII 1701 r. oraz 9 VII 1746 r. Przed pożarem w 1746 r. wartość katastralną zabudowań wyceniono na 370 talarów, a w 1765–1840 r. dom wyceniono na 355 talarów. Wydaje się, że właśnie w tym budynku odbyło się nabożeństwo luterańskie po przywróceniu wolności religijnej. Pastor Zasadius opisuje to następującymi słowy: „Kierował Pan Bog wszystkie okoliczności — ześ W.M. [Wasz Mość — chodzi o Gawlowskiego] mogł tak wielki i sposobny dom na rynku, w ktorymeśmy pod czas woyny, we Wiliią Roku 1744 Nabożeństwo nasze iawnie zacząć, i przez całą woynę za W.M. radą, mądrą – odprawiać mogli” Mimo że Zasadius pisze o „domu na rynku”, to pojęcie rynek było rozumiane szeroko – jako centrum miasta (m.in tak opisane są domy podcieniowe przy obecnej ul. Gliwickiej 1, 3, i 5), a jedyny dom, co do którego istnieją informacje, że należał do Gawlowskiego to właśnie dom przy obecnej ul. Gliwickiej 2.
1891- wykonanie drugiego wejścia (obecnie nieistniejące) po prawej stronie i przebudowa sąsiedniego okna, arch. Ernst Hofmann


     

Tablica pamiątkowa


Nieistniejące już wewnętrzne drzwi
z końca XIX w., fot. z 1953 r. [SMZT]


Sień, fot. z 1953 r. [SMZT]

Projekt przebudowy okien,
arch. Ernst Hofmann, 1891 r.

 

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Archiwum Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej,
• dokumentacja fotograficzna

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 747 i A 1540

Fedor Bojanowski, Kościół Zbawiciela. Dzieje parafii ewangelickiej w Tarnowskich Górach (XVI-XIX w.), Tarnowskie Góry 2005, s. 27

Krzysztof Gwóźdź, Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach i historia i współczesność, Tarnowskie Góry 2008

Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry 2000, s. 140, 203, 303

Rolf Straubel, Biographisches Handbuch der preußischen Verwaltungs- und Justizbeamten 1740-1806/15, T. 1 München 2009, s. 296

Samuel Ludwik Zasadius, Muzyka Anielska, Brzeg 1751, s. 7


         

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018