Adres współczesny:
ul. Krakowska 10

Numer dawnej hipoteki:
- 31 (w 1765 r.);
- 186 (od 1800 r.)

Adresy historyczne:
- Krakauerstrasse10 (do 1922; 1939–1945)
- ul. Krakowska 10 (1922-–1939 i od 1945)

Data budowy: XIX w., wielokrotnie przebudowane

Architekt: nieznany

Inwestor: nieznany

Właściciele:
1765: Johann Just, oberżysta
1800: spadkobiercy Johanna Kremskiego
1811–1840: Leopold Kremski, oberżysta
1853–1856: Leopold Kremski, Lazarus Poppelauer i Gottlieb Gluffke
1866–1897: Gottlieb Gluffke
1899–1904: Luisa Beansen
1905–1909: Jakob Hirschmann
1909–1919: Sigismund Noher, kupiec
1919–1920: Julius Vorverk
1928–1947: Franciszek Działach


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
 

Opis:
Zabudowa budynków w kwartale Krakowska 10A, 10 B oraz Tylna 7 i 9 usytuowana jest na planie nieregularnego wieloboku z dziedzińcem pośrodku. Budynki są murowane i tynkowane. Domy frontowe (Krakowska 10 A i B) są na rzutach zbliżonych do prostokątów i dwupiętrowe. Elewacja budynku 10 A o zatartych cechach stylistycznych jest symetryczna, z ryzalitem pośrodku. Elewacja budynku 10B jest w stylu historycyzmu, symetryczna z dwoma ryzalitami po bokach. Okna pierwszego piętra ujęte są w aedicule z pilastrami korynckimi. Na piętrze, w ryzalitach, umieszczono także nisze z rzeźbami przedstawiającymi prawdopodobnie Bachusa i Menadę. Budynek zwieńczony belkowaniem z gzymsem podtrzymywanym przez kroksztyny.

Dodatkowe informacje, przebudowy:
W 1765 r. zabudowania przy obecnej ul. Krakowskiej 10 wycenione były na 350 talarów. Wartość ta nie uległa zmianie do połowy XIX w. Później zespól budynków (obecna Krakowskiej 10A, 10B oraz Tylna 7 i 9) uległ licznym przebudowom. Budynki w tym kwartale rozrastały się stopniowo. Najpierw powstały zabudowania z tyłu przy ulicy Tylnej, potem rozbudowano środek – zapełniając coraz mniejszy dziedziniec, w końcu – wzwyż. Stawiano nowe ściany i burzono stare, przebijano coraz większe otwory okien wystawowych, zmieniano szyldy i wyposażenie. Wśród ważniejszych przebudów warto odnotować:

przed 1899 – nadbudowa o drugie piętro kamienicy pod numerem 10 B


Krakowska 10A, fragment pocztówki z początku XX w.


Krakowska 10B, fragment pocztówki z początku XX w.

1909 – zmiany elewacji kamienicy pod numerem 10B (proj. Karla Korbscha)


Krakowska 10B, projekt przebudowy,Carl Korbsch, 1909 r.

1909/1910 – usytuowanie sal kinematografu w kamienicy pod numerem 10A (proj. Johanes Kindler)


Krakowska 10A, projekt przebudowy, Johanes Kindler, 1909 r.

między 1909 a 1913 – nadbudowa o drugie piętro kamienicy pod numerem 10A

1919 – przebudowa i dekoracja wnętrz oraz powstanie nowych szyldów dla restauracji „zur Goldenen Krone”


Krakowska 10A, projekt przebudowy i dekoracji wnętrz, 1919 r.

1929 – przebudowa sali kinowej przy ul. Tylnej.

Od lat sześćdziesiątych XIX w. w budynkach tych ulokowany był hotel – najpierw był to Glufkego („Hotel's des Herrn Glufke”, później: „Gluffke Hotel”), który później otrzymał nazwę „Pod Złotą Koroną” („Hotels zur Goldenen Krone”), jeszcze później „Polonia”, w końcu „Miejski” (do 1989 r.). Przy hotelu mieściła się renomowana restauracja, a od 1910 r. kinematograf. Kino zajmowało najpierw trzy niewielkie sale przy ulicy Krakowskiej 10A. W 1929 r. zbudowano nową dużą sale kinową przy ulicy Tylnej 7 – funkcjonującą jako kino „Nowości”. W okresie okupacji kino nazywało się „Neuheiten”, po wojnie znów „Nowości”, a od 1947 r. „Światowid”.


     



Krakowska 10B, fot. 2008 r.



Krakowska 10B, fot. 2008 r.



Krakowska 10B, rzeźba w niszy



Krakowska 10B, rzeźba w niszy



Pocztówka z reklamą hotelu "Hotels zur Goldenen Krone", ok. 1920 r.

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 245, A 356, A 621, A 622, A 623, A 633, A 625, A 643, A 644, A 645, A 646, A 647, A 648

Marek Wojcik, Kamienice przy ulicy Krakowskiej w Tarnowskich Górach (1866–1910), „Rocznik Muzeum w Tarnowskich Górach” 2011, tom III, s. 27-31.


         

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018