Adres współczesny:
ul. Krakowska 5

Numer dawnej hipoteki:
- 42 (w 1765 r.);
- 192 (od 1800 r.).

Adresy historyczne:
- Krakauerstrasse 5 (do 1922; 1939-1945)
- ul. Krakowska 5 (1922-1939 i od 1945)

Data budowy: XVIII w., rozbudowa około 1832–1840 r.

Architekt: nieznany

Inwestor: nieznany

Właściciele:
1765: Georg Klausa, kowal
przed 1800: Schombierski
1800–1827: Anton Klausa (1773–1843), kowal
1832–1843: Anton Klausa (1805–1879), burmistrz.
– Franz Erm
– Johan Nebeski
1865–1890: Adolf (Aaron) Lustig
1896–1906: Ernestine Lustig
1911–1913: Fedor Hayn, zegarmistrz
1930: spadkobiercy Haynów (w ich imieniu występował Albert Förster)
1940: Karl Kaczmarczyk


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Bondkowskiego
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Sienkiewicza
ul. Szymały
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
 

Uzupełniające informacje o mieszkańcach:

Rodzina Klausa
Nazwisko Klausa pojawia się w tarnogórskich dokumentach w XVIII w. I tak: w 1725 r. Michael Klausa (zm. w 1750) wziął ślub z Cathariną Morgoc (zm. 1744), a w 1732 r. Thomas Klausa (zm. 1756) ożenił się z Marianną Prebanowcz. Wiadomo, że Thomas mieszkał przy ul. Krakowskiej, gdyż jego stodoła jest odnotowana w spisie spalonych zabudowań podczas wielkiego pożaru miasta w 1746 r. W połowie XVIII w. w Tarnowskich Górach żyli także Joannes i Valentin Klausa (Clausa).

II pokolenie
Georg Klausa
(5 IV 1726 – 14 II 1777), syn wspomnianego Michaela był jak wielu członków rodziny – kowalem. W 1751 r. wziął ślub z Rosalią Rako (ur. 1729 r.). W 1765 r. należały do niego zabudowania o nr. 42 (obecna Krakowska 5 oraz Piastowska 4). Małżonkowie mieli co najmniej czterech synów: Franciskus (ur. 1761), Georg (1764–1837), Johannes (ur. 1772) i Anton (1773–1843).

III pokolenie
Georg Klausa
(6 IV 1764 – 19 VI 1837), kowal, syn Georga Klausy (1726-1777), katolik, przyjęty do prawa miejskiego w 1792 r., od 1806 r. członek Bractwa Strzeleckiego. 24 XI 1807 r. brał udział w pobiciu radcy von Belowa, za co został skazany na więzienie. Kary jednak uniknął dzięki ucieczce do Królestwa Polskiego, skąd wkrótce powrócił i w 1809 r. został wybrany radnym miejskim. Mieszkał przy obecnej ul. Krakowskiej 7, miał dwie żony: 1. Johanna Corvinus, 2.Thekle Langer (ślub w 1807 r.).
Anton Klausa (17 V 1773 – 1 VIII 1843), kowal, najmłodszy syn Georga Klausy (1726-1777), katolik, przyjęty do prawa miejskiego w 1797 r., od 1799 r. członek Bractwa Strzeleckiego. W 1798 r. wziął ślub z Kathariną Thienel. Małżonkowie mieszkali przy obecnej ul. Krakowskiej 5. Mieli co najmniej pięcioro dzieci: Joseph (ur. 1799), Anton (1805-1870), Pauline (ur. 1808), Theresia (1810-1891) i Johann (ur. 1814).

IV pokolenie
Anton Klausa
(31 V 1805 – 9 IV 1870), syn Antona (1773–1843) rozpoczął karierę od stanowiska asystenta kasowego w Urzędzie Solnym. W 1832 r. został skarbnikiem miejskim, a rok później inspektorem (najwyższa funkcja) w tutejszym Bractwie Strzeleckim. W 1835 r. brał udział w pertraktacjach z dyrekcją kopalni „Fryderyk” w sprawie zaopatrzenia miasta w wodę. Pozyskał od gliwickiej huty 14-calową maszynę parową do pompowania wody z szybu „Koehlera”. W tym samym czasie ożenił się z Pauliną (1810–1891), córką kupca Josepha Sobczika [zob. Rynek 18]. Z sukcesem prowadził także prywatne przedsięwzięcia. W 1838 r. uzyskał nadania dla kopalni „Paulinensglück” w Bogucicach (Bogutschütz) i w Czerwionce (Rotenau) k. Rybnika. 28 sierpnia 1842 r. został wybrany na burmistrza Tarnowskich Gór. W 1848 r. po śmierci Karla Godulli, Klausa został mianowany zarządcą olbrzymiej fortuny Ballestremów. W latach 1848–1867 administrował majoratem oraz licznymi zakładami przemysłowymi, jak również przyczynił się do powstania: fabryki klinkieru i szamotu (1854), huty „Bertha” (1855), kopalni „Brandenburg” (1856), kopalni „Catharina” (1857 r.) w Rudzie i Tarnogórskiej Huty Żelaza (Tarnowitzer Eisenhütte, 1858) wykorzystującej w produkcji okoliczne pokłady rudy i węgiel z kopalń Ballestrema. Był to największy zakład przemysłowy w Tarnowskich Górach, który istotnie przyczynił się do rozwoju miasta. Ostatnie trzy lata życia Klausa spędził w Mysłowicach, kupując dla swojej rodziny kopalnie węgla kamiennego: „Wanda”, „Józef”, „Przemsza”, „Waterloo”, „Karlssegen” i pałac w Jemielnie (Schloss Gimmel).


     

Anton Klausa

Paulina Klausa z domu Sobczik

 

 
 


Opis:

Kamienica na planie prostokąta, piętrowa z wysokim poddaszem. Elewacja z nieznacznym ryzalitem w części środkowej, siedmioosiowa, na piętrze pseudoboniowanie. Okna prostokątne. Dach naczółkowy.

Kamienica przy ul. Krakowskiej 5, 2018 r.

Dodatkowe informacje, przebudowy:
Kamienica przy ul. Krakowskiej 5 wraz z zabudowaniami przy ul. Piastowskiej 4 tworzyły pierwotnie jedną całość. Wartość katastralna domu wynosiła w latach 1765–1832 – 350 talarów, a w roku 1840 wzrosła do 920, co pozwala domyślać się, że został on wówczas rozbudowany do obecnych rozmiarów. Zgodnie z przekazem z 1843 r. wiemy, że dom był ceglany, piętrowy o rozmiarach 76 na 45 stop pruskich (24x14m).

Kotzula, projekt przebudowy okien i drzwi kamienicy przy ul. Krakowskiej 3, 1878 r.

Adolf Goerke, projekt przebudowy witryny sklepowej, ul. Krakowska 5, 1890 r.


     


Heinrich Pisczek, projekt przebudowy witryny sklepowej, 1900 r.

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 704, A 2424 i A 2425.

Krzysztof Gwóźdź, Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach historia i współczesnoś, Tarnowskie Góry 2008.

Historia Tarnowskich Gór, Red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000.

Marek Wojcik, Kamienice przy ulicy Krakowskiej w Tarnowskich Górach (1866–1910), „Rocznik Muzeum w Tarnowskich Górach” 2011, tom III, s. 13-14.


         

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018-2019