Adres współczesny:
ul. Krakowska 7

Numer dawnej hipoteki:
- w 1765 r. - brak osobnej działki i zabudowań w tym miejscu
- 193 (od 1800 r.)

Adresy historyczne:
- Krakauerstrasse 7(do 1922; 1939-1945)
- ul. Krakowska 7 (1922-1939 i od 1945)

Data budowy: 1884.

Architekt: Paul Jackisch

Inwestor: Sylwester Jeziołkowski

Właściciele:
przed 1800: Grabich
1800: Zolondek, kowal
1811–1837: Georg Klausa, kowal
1840–1843: Thekla Klausa z domu Langer, wdowa
-1864: Ludwig Klausa
1864–1874: Pauline Klausa z domu Chmielowski (vel. Chmielnik), wdowa
1884: Maria Kapsa z domu Klausa
1884–1900: Sylwester Jeziołkowski
1900–1922: Otto Panofsky
1922–1930: Walenty Sojka
od 1930: Teodor Jojko


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Bondkowskiego
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Sienkiewicza
ul. Szymały
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
 

Uzupełniające informacje o mieszkańcach:

Georg Klausa (1764– 1837) [zob. Krakowska 5 ]

Sylwester Jeziołkowski (31 XII 1837, Poznań – 15 III 1916, Tarnowskie Góry), aptekarz, katolik, członek Bractwa Strzeleckiego. W 1863 r. brał udział w Powstaniu Styczniowym. Później mieszkał we Wrocławiu, gdzie w 1867 r. zdał egzaminy państwowe uprawniające go do wykonywania zawodu aptekarza na terenie Prus. Tam też ożenił się z wrocławianką Alwiną z domu Zedler (1832–1904), z którą miał trójkę dzieci: Zdzisławę (1869–1945), Elżbietę (1873–1918) i Bolesława (1875–1882). W 1879 r. rodzina przeniosła się do Tarnowskich Gór, gdzie Jeziołkowski otworzył drugą w mieście aptekę – „Eskulap” (niem: Aeskulap-Apotheke). Mieściła się ona najpierw w wynajmowanych pomieszczeniach przy ulicy Krakowskiej 4, a od 1884 r. w jego własnej kamienicy przy ul. Krakowskiej 7. W 1900 r. przeprowadził się na podtarnogórski Redensberg, gdzie spędził resztę życia.

Otto Panofsky [zob. Zamkowa 6]

Erich Scholz (18 V 1911, Tarnowskie Góry – 2 X 2000, Rimbach), architekt i pisarz, syn lekarza spółki brackiej Paula Scholza. Studiował w wyższej Szkole Technicznej w Berlinie, w 1938 r. otrzymując dyplom inżyniera. Podczas wojny służył w Ministerstwie Uzbrojenia i Amunicji Rzeszy, a przed jej zakończeniem dowodził jednostką więźniarską obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. W 1945 r. został aresztowany, zwolniony w 1948 r. W 1993 r. nominowany do Literackiej Nagrody Eichendorffa, której mu nie przyznano ze względu na oskarżenia o zbrodnie wojenne. Najbardziej znane i jednocześnie nawiązujące do Tarnowskich Gór są jego powieści: Aus einem nahen fernen Land. Oberschlesische Narben (1990) i Synek, das Söhnchen (1991).

Walenty Sojka (12 II 1887, Miejsce Odrzańskie – 11 IX 1939 Kraków), aptekarz, syn urzędnika kolejowego Valentyna Soiki i Franciszki z domu Haronska. W 1916 r. ukończył studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Fryderyka-Wilhelma w Berlinie, w 1930 r. obronił dysertacje doktorską na Uniwersytecie Brukselskim. W latach 1919–1922 prowadził aptekę „Mariańską” w Kuźni Raciborskiej. W 1922 r. był kierownikiem Komitetu Plebiscytowego w tejże miejscowości. W latach 1922–1930 zarządzał aptekę „Pod Eskulapem” w Tarnowskich Górach, był radnym miejskim w Tarnowskich Górach wybranym ze Zjednoczonej Listy Polaków. W latach 1930–1939 prowadził aptekę Miejską w Katowicach. Był współzałożycielem i skarbnikiem Towarzystwa Aptekarzy Polaków na Śląsku.

Alfred Adolph (ur. 1883), wydawca książek i pocztówek z widokami Tarnowskich Gór, w latach 1906–1936 właściciel sklepu mieszczącego się na parterze kamienicy przy ul. Krakowskiej 7. W okresie międzywojennym podejmowął proniemieckie działania, które spowodowały bojkot księgarni przez Polaków. Na skutek narastających konfliktów narodowościowych opuścił miasto w 1936 r. Członek Bractwa Strzeleckiego i loży masońskiej „Srebrna Skała” (Silberfels).

Regina i Tadeusz Kosmalscy – prowadzili aptekę pod „Pod Eskulapem” w latach 1936–1939. Regina z domu Prus (ur. 1910) była pierwszą kobietą-farmaceutką w Tarnowskich Górach, dyplom z farmacji otrzymała w 1935 r. Tadeusz (1905-1940) pochodził z wielkopolskiego Koła, w młodości aktywnie uczestniczył harcerstwie m.in. jako zastępca hufcowego w rodzinnej miejscowości. Ukończył szkołę podoficerską, a w 1933 r. studia farmaceutyczne. We wrześniu 1939 r. służył w Wojsku Polskim jako podporucznik i dostał się do sowieckiej niewoli, trafiając do obozu w Kozielsku. Został zamordowany w 1940 r. w Charkowie.


     

Sylwester Jeziołkowski

Otto Panofsky i Erich Scholz
- w wieku 7 lat.

Walenty Sojka

 

 
 


Opis:

Budynek murowany, czterokondygnacyjny, na rzucie zbliżonym do prostokąta z dwoma bocznymi oficynami. Elewacja o formach eklektycznych. Pierwotnie na parterze ujęta w pilastry (niezachowane). Drzwi wejściowe drewniane, z metalowymi kratami o formach eklektycznych. Otwory drzwiowe i okienne – prostokątne; na pierwszym piętrze ujęte w aedicule zwieńczone naczółkami trójkątnymi (pierwotnie alternowane – trójkątne i zaokrąglone), a na drugim piętrze fragment belkowania (pierwotnie z akroterionami).

Kamienica przy ul. Krakowskiej 7, 2018 r.

Dodatkowe informacje, przebudowy:
W 1765 r. prawdopodobnie miejsce to było niezabudowane. Pierwsze informacje o domu w tym miejscu pochodzą z 1800 r., jego wartość wyniosła wówczas 220 talarów. Wartość ta wzrosła w 1811 r. do 270 talarów, a z opisu z 1842 r. wynika, że był wybudowany z cegły, parterowy o wymiarach 54 x 34 stopy pruskie (17 x 10,7m).

O kolejnych losach parceli dowiadujemy się z dwóch dokumentów, które umieszono w buteleczce i zamurowano podczas budowy kamienicy w 1884 r.:

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!
Tą parcelę sprzedała w roku1883 niżej podpisana aptekarzowi Sylvestrowi Jeziołkofskiemu, po tym jak prawie 50 lat należała do rodziny „Klausa”. Posiadanie zbyt wielu parcel skłoniło mnie do tej sprzedaży, choć miłe sercu było mi to miejsce, gdzie stała moja kołyska i gdzie spędziłam najszczęśliwsze dni mojej młodości z moimi braćmi „Ignatzem i Josefem”.
Rozstając się pozdrawia jeszcze
Maria Klausa po mężu Kapsa
Tarnowskie Góry, 29 maja 1884

Dom ten zbudował aptekarz Jeziołkowski polak, rodem z Poznania w roku 1884. Plac kupił od pani Kapsy kupcowej na Krakowskiej ulicy. Jeziołkowski dostał koncesyą w roku 1879 otworzył apteke 29. stycznia 1880 w dawniejszym domu kupca Böhm także na Krakowskiej ulicy pod numerem 189. W domu tym zmarł mu jedynak, pociecha i podpora wstarości, Bolesław Jeziółkowski wroku 6 1/2 życia swego. Dom ten zaczęto budować 3go kwietnia 1884. Rysunek zrobił budowniczy Jakisch z Bytomia – roboty mularskie mularz Görke z Gór – ciesielskie Schulz.
Grunt pod ten dom kosztował 24000 marek zbudowanie domu 60000 marek. Burmistrz zwal sie Henke. Proboszczem był naonczas X. Czichon. Pastorem Bojanowski. W roku 1884 zmarła hrabina na Neudeku bardzo majętna dama. Modlitwą i cnotą dobijesz się celu. Pokój ludziom którzy wdom ten wciągną. Jeszcze pozwalam sobie zanotować że mi po śmierci mego jedynaka Bolesława dwie córeczki Zdzisławę i Elżbietę Wszechmocny pozostawił. Zamurowano ten krótki upominek wdniu 13go czerwca 84.
Jeziołkowski

Paul Jackisch, projekt elewacji kamienicy przy ul. Krakowskiej 7, 1883 r.

Między 1907 a 1909 rokiem zastąpiono łukowe frontony okien na pierwszym piętrze trójkątnymi, zlikwidowano także ozdobne frontony okien drugiego pietra. Kolejne przebudowy przeprowadzili Carl Korbsch (1907, 1909 i 1915) i Konrad Güntzel (1913). Projekt kanalizacji budynku sporządził Hermann Schalscha w listopadzie 1928 r.


     

 

Buteleczka z apteki Jeziołkowskiego

Drzwi wejściowe, fot. 2011 r.

Karl Korbsch, projekt przebudowy witryny sklepowej, 1907 r.

Karl Korbsch, projekt przebudowy witryny sklepowej, 1909 r.

Kamienica z widocznem sklepem Alfreda Adolfa, pocztówka, po 1909 r.

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Joods Historisch Museum, Amsterdam

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 677, A 679

Ryszard Bednarczyk, Ericha Scholza kręte drogi do pojednania, „Montes Tarnovisensis”, 2017, nr 85

Krzysztof Gwóźdź, Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach historia i współczesność, Tarnowskie Góry 2008

Bronisław Hager, Obrazki tarnogórskie, Tarnowskie Góry 1992

Maria Marciniak, Marek Wojcik, Śląska historia w aptekarskiej pigułce. Dzieje mieszkańców kamienicy przy ulicy Krakowskiej 7 , „Montes Tarnowicensis”, 2011, nr 53

Dionizy Moska, Walenty Sojka 1887 – 1939, „Apothecarius” 2005, nr 6, s.6–8

Marek Wojcik, Kamienice przy ulicy Krakowskiej w Tarnowskich Górach (1866–1910), „Rocznik Muzeum w Tarnowskich Górach” 2011, t. III, s. 14–16.

Marek Wojcik, Od arendy po ikonologię. Rzecz o rodzinie Panofsky i jej górnośląskich korzeniach, [w:] Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku, red. B. Kalinowska-Wójcik, D. Keller, Rybnik–Katowice 2012, s.581-597.


         

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018-2019