Uzupełniające informacje o mieszkańcach
(porządek alfabetyczny):


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Bondkowskiego
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Sienkiewicza
ul. Szymały
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
  Alfred Adolph (ur. 1883), wydawca książek i pocztówek z widokami Tarnowskich Gór, w latach 1906–1936 właściciel sklepu mieszczącego się na parterze kamienicy przy ul. Krakowskiej 7. W okresie międzywojennym podejmowął proniemieckie działania, które spowodowały bojkot księgarni przez Polaków. Na skutek narastających konfliktów narodowościowych opuścił miasto w 1936 r. Członek Bractwa Strzeleckiego i loży masońskiej „Srebrna Skała” (Silberfels). [zob. Krakowska 7]        
           
  Felix Bensch (1877–ok.1943), kupiec. Syn Abrahama (1839–1919) i Pauliny z domu Krolik, brat aptekarza Theodora (1871–1943). Po przyłączeniu Tarnowskich Gór do Polski w 1922 r. wyjechał do Wrocławia (Breslau), zginął podczas Shoa. [zob. Krakowska 9]        
           
 

Ignatz Ferdinand von Beÿm (ur. 20 II 1770, Nysa), rotmistrz, kawaler orderu Pour le Mérite, kupiec solny, od 1804 r. członek Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach. W 1822 r. Beÿm zainicjował powstanie kopalni węgla w Bogucicach, której od jego imienia nadano nazwę „Ferdinand” (późniejsza KWK „Katowice”). Pierwszymi jej właścicielami oprócz Beÿma byli: Stanisław Mieroszewski, Wilhelm Wedding i pochodzący z Tarnowskich Gór, Isaac Freund (zob. Gliwicka. 4). [zob. Rynek 3 i Górnicza 3]

       
           

 

Isaac Bloch (15 III 1761, Wielowieś – 1843) wywodził się z rodziny krakowskiego rabina, Wolffa Dajana, żyjącego w poł. XVII w. Jego potomek a przodek Isaaca, rabin Jonatan Bloch (1664–1722) studiował w Pradze i osiadł we Wielowsi, gdzie założył cmentarz, jeden z najcenniejszych zachowanych obiektów kultury żydowskiej na Górnym Śląsku. Isaac Bloch był pierwszym żydem, który przyjął prawo miejskie w Tarnowskich Górach (11 XI 1812), a także pierwszym przyjętym do Bractwa Strzeleckiego (1812). Trzeba przypomnieć, że tarnogórscy chrześcijanie aż do wydania w 1812 r. edyktu emancypacyjnego skutecznie nie dopuszczali wyznawców judaizmu do handlu i zamieszkania w mieście. Bloch najpierw był właścicielem domu przy ul. Krakowskiej 3, który znacząco rozbudował, później przeprowadził się na Rynek [zob. Rynek 15 i Krakowska 1]

       
             
  Gottlieb Bogatz (także Bogacz lub Bogatsch, 1758-1800). Urodził się w ewangelickiej rodzinie w Zielęcicach (Grüningen) nieopodal Brzegu (Brieg). Kształcił się w brzeskim gimnazjum, po czym pracował w hutach w Kluczborku i Małej Panwi. W 1783 r. został przeniesiony do Deputacji Górniczej w Tarnowskich Górach. Zajmował się tu początkowo sprawami finansowymi. W 1785 r. otrzymał tytuł asesora górniczego, w 1789 r. został pierwszym członkiem kierownictwa Deputacji, a w 1798 r. mianowano go nadasesorem górniczym. [zob. Szymały 1]          
             
 

Rudolph von Carnall (9 II 1804, Kłodzko – 17 XI 1874, Wrocław), rodzina von Carnalla wywodziła się z kurlandzkiej szlachty. Ojciec Rudolfa - Konrad von Carnall (1760–1840) służył w pruskiej armii, był kawalerem Krzyża Żelaznego I klasy i Orderu Świętego Stanisława, w 1813 r. otrzymał awans na pułkownika. W 1815 r. przeszedł na emeryturę. Ostatnie lata życia spędził w Tarnowskich Górach. Rudolph był jego najmłodszym synem. W latach 1823-–1824 studiował w Berlinie, od 1824 r. pracował w Urzędzie Górniczym w Tarnowskich Górach. W 1831 r. wziął ślub z Emilie von Büttner (1808-1863). Ze związku tego przyszło na świat pięcioro dzieci: Wilhelmine (1833–1887), Anna (1836–1861), Arwid Rudolph (1838–1839), Elisabeth Charlotte (1840) i Clara (1843–1893). W 1833 r. Rudolf został członkiem Bractwa Strzeleckiego, w 1835 r. przyjęty do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach. W 1839 r. otrzymał awans na górmistrza (Bergmeister). W 1844 r. przeniesiono go do Wyższego Urzędu Górniczego w Bonn jako asesora, wkrótce awansował na starszego radcę górniczego (Oberbergrat), a w 1847 r. na tajnego radcę górniczego (Geheimer Bergrat). Od 1848 r. pracował w Berlinie. W 1856 r. został dyrektorem Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu i otrzymał tytuł starosty górniczego (Berghauptmann). Od jego nazwiska pochodzi nazwa karnalit (minerał, uwodniony podwójny chlorek potasu i magnezu). [zob. Szymały 1]


     
Rudolph von Carnall
 
             
 

Otto Dahms, (12 X 1837, Racibórz, 23 XII 1888, Królewska Huta) Ukończył gimnazjum w Raciborzu, a w latach 1857-1859 uczył się w Górnośląskiej Szkole Górniczej w Tarnowskich Górach. W roku 1861 otrzymał tytuł mierniczego, w latach 1862–1871 był nauczycielem we wspomnianej szkole, ale pracował także dla Donnersmarcków i Schaffgotschów. Należał do Bractwa Strzeleckiego, a w roku 1867 wystrzelał nawet tytuł króla tej organizacji. Był ewangelikiem. Z żoną Gertrudą (ur. 1847) miał syna Georga (ur. 1868) oraz córkę Elisabeth (ur. 1872 r.). W 1886 r. przeprowadził się do Bytomia.
[zob. Gliwicka 6]

         
             
 

Wilhelm August Dressler (1.02.1808 – 26.12.1872) königlicher Maschinenmeister, ab 1841 Mitglied der Freimaurerlogge „Silberfels”, und in Jahren 1847-1852 ihr 1. Aufseher, später Mitglied der Logge „Psyche” in Oppeln. In 50-er Jahren des 19. Jhdt. zog nach Gleiwitz um. [zob. Górnicza 7]

         
             
 

Anton Ehr, nadsztygar (Obersteiger), ur. w 1789 r. w Schönwiese (prawdopodobnie Krasne Pole pod Głubczycami) w 1841 r. przyjęty do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach, w 1846 r. wybrany na radnego na 6 lat, w 1838 r. wstąpił do Bractwa Strzeleckiego, w 1845 i 1859 wystrzelał tytuł króla tej organizacji. Przy kościele św. Anny znajdowała się kaplica grobowa Ehrów, w której został zapewne pochowany. [zob. Gliwicka 6]

         
             
 

Isaac Freund (ur 1782 w Golasowicach, zm po 1854 r.) przyjęty do prawa miejskiego w 1819 r., współzałożyciel kopalni „Katowice” (wtedy Ferdinandgrube), jego żoną byłą Rosel Spiegel. [zob. Gliwicka 4]

         
             
 

Heinrych Wacław (Wenzel) Gawłowski (von Gawlowski) z Gawłowa (ur. 4 X 1701, Tarnowskie Góry – zm. 5 X 1771, Brzeg) syn Ewy i rajcy miejskiego Jana (być może wywodził się z polskiej szlachty herbu Leliwa), studiował prawo w Jenie, pracował najpierw u Donnersmarcków, a od 1750 r. jako radca rządowy, najpierw w Opolu, a od 1763 r. w Brzegu. Ochrzczony w kościele Piotra i Pawła, jednak w dorosłym życiu ewangelik. Samuel Ludwik Zasadius zadedykował mu „Muzykę anielską” napisaną na ślub jego córki Marii Eleonory. [zob. Gliwicka 2]

Obok: strona tytułowa druku "Muzyka Anielska cáłą ćwierć godziny słyszana Wielmoznemu á Wysoce Urodzonemu Pánu Jego Mości Pánu Heinrychowi Wacławowi Gawłowskiemu z Gawłowá: Królewsko-Pruskiego Ober-Amtu i Ober-Konsystoryum w Gornym Sląsku Raycy Przi Wéselney Rádośći Wysoce Urodzonego Pana, Jego Mości Pána Jana Gottloba Pozerá z Wielkich Nedlic, dziedzica na Domasłowie, Nosálách, Królewsko Polskiego i Kurfirstsko-Saskiego niekiegdyś Rytmistrza z Wysoce Urodzoną Frelką, Jey Mością Frelką, Marią Eleonorą Gawłowszczonką, Jego Mości Wysoce miánowánego Páná Gáwłowskiego, nastarszą Frelką corką, ofiarowana. W Brzegu, 1751, wydrukowana."

     

 
             
 

Erdmann Gustav Henckel von Donnersmarck (1734–1805) urodzony w Świerklańcu syn Karla Erdmana i jego żony Anny Zuzanny von Larisch. Baron i hrabia cesarstwa, w latach 1771-1804 landrat bytomski, w 1805 r. tytularny 6. Wolny Pan Stanowy Bytomia. Żonaty z Rudolfiną von Dyhernn und Schönau, z którą miał dwóch synów: Gustava Adolfa i Karla Lazarusa. Zmarł w Świerklańcu. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Henckel von Donnersmarck
 
             
 

Sylwester Jeziołkowski (31 XII 1837, Poznań – 15 III 1916, Tarnowskie Góry), aptekarz, katolik, członek Bractwa Strzeleckiego. W 1863 r. brał udział w Powstaniu Styczniowym. Później mieszkał we Wrocławiu, gdzie w 1867 r. zdał egzaminy państwowe uprawniające go do wykonywania zawodu aptekarza na terenie Prus. Tam też ożenił się z wrocławianką Alwiną z domu Zedler (1832–1904), z którą miał trójkę dzieci: Zdzisławę (1869–1945), Elżbietę (1873–1918) i Bolesława (1875–1882). W 1879 r. rodzina przeniosła się do Tarnowskich Gór, gdzie Jeziołkowski otworzył drugą w mieście aptekę – „Eskulap” (niem: Aeskulap-Apotheke). Mieściła się ona najpierw w wynajmowanych pomieszczeniach przy ulicy Krakowskiej 4, a od 1884 r. w jego własnej kamienicy przy ul. Krakowskiej 7. W 1900 r. przeprowadził się na podtarnogórski Redensberg, gdzie spędził resztę życia. [zob. Krakowska 7]

     
Sylwester Jeziołkowski
 
             
 

Thomas Kapsa urodził się w 1844 r. w Mysłowicach jako syn Antoniego i Jadwigi Kapsy, z domu Góralczyk. Kapsowie byli katolikami. Thomas zajmował się handlem wyrobami tytoniowymi. Wkrótce po osiedleniu się w mieście (przy Rynku 8) w 1873 r. został przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, a 15 maja 1876 r. poślubił Marię Klausa (ur. 1850). W latach 80. XIX w. wszedł w posiadanie kolejnych domów, przy Rynku 7 i ul. Krakowskiej 2. Stał się w ten sposób właścicielem zwartego bloku zabudowy przy wschodniej pierzei Rynku. W latach 1900-1919 Kapsa był radnym miejskim. Z żoną Marią miał czwórkę dzieci: Georga (1877-1883), Margaretę (1878-1915), Lucię (zm. 1945) oraz Engratię (ur. 1891). Zmarł jako wdowiec 17 grudnia 1926 r., a wielki kwartał zabudowy (w 1925 r. oszacowano jego wartość na 241 000 zł. ) odziedziczyły dwie żyjące córki: Lucia, która ok. 1904 r. poślubiła kapitana statku Lothara von Schwarz i Engratia, która nie wyszła za mąż. Schwarz pochodził z wówczas austriackiego Triestu. Po I wojnie światowej Triest przyłączono do Włoch. Stąd wnuczki Thomasa — Maria Giusemppina i Ruth — zostały obywatelkami włoskimi. Młodość spędziły jednak w Tarnowskich Górach. Lothar i Lucja zginęli w 1945 r. Lothar na terenie Czechosłowacji, a Lucia w wyniku wypadku w Katowicach. [zob. Krakowska2]

     
Thomas Kapsa
 
             
 

Rodzina Klausa
Nazwisko Klausa pojawia się w tarnogórskich dokumentach w XVIII w. I tak: w 1725 r. Michael Klausa (zm. w 1750) wziął ślub z Cathariną Morgoc (zm. 1744), a w 1732 r. Thomas Klausa (zm. 1756) ożenił się z Marianną Prebanowcz. Wiadomo, że Thomas mieszkał przy ul. Krakowskiej, gdyż jego stodoła jest odnotowana w spisie spalonych zabudowań podczas wielkiego pożaru miasta w 1746 r. W połowie XVIII w. w Tarnowskich Górach żyli także Joannes i Valentin Klausa (Clausa).

II pokolenie
Georg Klausa
(5 IV 1726 – 14 II 1777), syn wspomnianego Michaela był jak wielu członków rodziny – kowalem. W 1751 r. wziął ślub z Rosalią Rako (ur. 1729 r.). W 1765 r. należały do niego zabudowania o nr. 42 (obecna Krakowska 5 oraz Piastowska 4). Małżonkowie mieli co najmniej czterech synów: Franciskus (ur. 1761), Georg (1764–1837), Johannes (ur. 1772) i Anton (1773–1843).

III pokolenie
Georg Klausa
(6 IV 1764 – 19 VI 1837), kowal, najstarszy syn Georga Klausy (1726-1777), katolik, przyjęty do prawa miejskiego w 1792 r., od 1806 r. członek Bractwa Strzeleckiego. 24 XI 1807 r. brał udział w pobiciu radcy von Belowa, za co został skazany na więzienie. Kary jednak uniknął dzięki ucieczce do Królestwa Polskiego, skąd wkrótce powrócił i w 1809 r. został wybrany radnym miejskim. Mieszkał przy obecnej ul. Krakowskiej 7, miał dwie żony: 1. Johanna Corvinus, 2.Thekle Langer (ślub w 1807 r.).
Anton Klausa (17 V 1773 – 1 VIII 1843), kowal, najmłodszy syn Georga Klausy (1726-1777), katolik, przyjęty do prawa miejskiego w 1797 r., od 1799 r. członek Bractwa Strzeleckiego. W 1798 r. wziął ślub z Kathariną Thienel. Małżonkowie mieszkali przy obecnej ul. Krakowskiej 5. Mieli co najmniej pięcioro dzieci: Joseph (ur. 1799), Anton (1805-1870), Pauline (ur. 1808), Theresia (1810-1891) i Johann (ur. 1814).

IV pokolenie
Anton Klausa
(31 V 1805 – 9 IV 1870), syn Antona (1773–1843) rozpoczął karierę od stanowiska asystenta kasowego w Urzędzie Solnym. W 1832 r. został skarbnikiem miejskim, a rok później inspektorem (najwyższa funkcja) w tutejszym Bractwie Strzeleckim. W 1835 r. brał udział w pertraktacjach z dyrekcją kopalni „Fryderyk” w sprawie zaopatrzenia miasta w wodę. Pozyskał od gliwickiej huty 14-calową maszynę parową do pompowania wody z szybu „Koehlera”. W tym samym czasie ożenił się z Pauliną (1810–1891), córką kupca Josepha Sobczika [zob. Rynek 18]. Z sukcesem prowadził także prywatne przedsięwzięcia. W 1838 r. uzyskał nadania dla kopalni „Paulinensglück” w Bogucicach (Bogutschütz) i w Czerwionce (Rotenau) k. Rybnika. 28 sierpnia 1842 r. został wybrany na burmistrza Tarnowskich Gór. W 1848 r. po śmierci Karla Godulli, Klausa został mianowany zarządcą olbrzymiej fortuny Ballestremów. W latach 1848–1867 administrował majoratem oraz licznymi zakładami przemysłowymi, jak również przyczynił się do powstania: fabryki klinkieru i szamotu (1854), huty „Bertha” (1855), kopalni „Brandenburg” (1856), kopalni „Catharina” (1857 r.) w Rudzie i Tarnogórskiej Huty Żelaza (Tarnowitzer Eisenhütte, 1858) wykorzystującej w produkcji okoliczne pokłady rudy i węgiel z kopalń Ballestrema. Był to największy zakład przemysłowy w Tarnowskich Górach, który istotnie przyczynił się do rozwoju miasta. Ostatnie trzy lata życia Klausa spędził w Mysłowicach, kupując dla swojej rodziny kopalnie węgla kamiennego: „Wanda”, „Józef”, „Przemsza”, „Waterloo”, „Karlssegen” i pałac w Jemielnie (Schloss Gimmel).


     


Anton Klausa


Paulina Klausa z domu Sobczik

 

 
             
 

Regina i Tadeusz Kosmalscy – prowadzili aptekę pod „Pod Eskulapem” w latach 1936–1939. Regina z domu Prus (ur. 1910) była pierwszą kobietą-farmaceutką w Tarnowskich Górach, dyplom z farmacji otrzymała w 1935 r. Tadeusz (1905-1940) pochodził z wielkopolskiego Koła, w młodości aktywnie uczestniczył harcerstwie m.in. jako zastępca hufcowego w rodzinnej miejscowości. Ukończył szkołę podoficerską, a w 1933 r. studia farmaceutyczne. We wrześniu 1939 r. służył w Wojsku Polskim jako podporucznik i dostał się do sowieckiej niewoli, trafiając do obozu w Kozielsku. Został zamordowany w 1940 r. w Charkowie. [zob. Krakowska 7]

         
             
 

Christoph Kraker von Schwartzenfeld (zm. ok. 1672 r.) Według niepotwierdzonej dokumentami rodzinnej tradycji wywodził się od rycerza walczącego po stronie czeskich powstańców w bitwie pod Białą Górą (1620). Burmistrz Tarnowskich Gór w latach: 1633, 1643, 1655 i żupnik (niem. Bergmeister, łac. mettalicae prefectus) w roku 1665. W 1668 r. otrzymał wraz ze swoimi synami (Johannem i Christophem) tytuł szlachecki, przydomek von Schwartzenfeld oraz herb: rycerz z maczugą nad blankami. Epitafium jego żony Marianny z domu Zucher (1615-1668) zachowało się w kościele pw. św. Anny.

Johann Kraker von Schwartzenfeld (1639–1719), syn wyżej wymienionego. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Kracker von Schwartzenfeld
 
             
 

Joseph Lukaschik (ur. 7 III 1824, Tarnowskie Góry - zm. 11 I 1907, Tarnowskie Góry), założyciel i właściciel pierwszej tarnogórskiej fabryki mydła, radny i starszy radny miejski, w 1748 r. przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, mistrz strzelecki, honorowy członek i prezes tegoż bractwa, król kurkowy w 1881 r. Po jego śmierci Bractwo organizowało turniej poświęcony jego pamięci (Senator-Lukaschik-Legatschießen). Katolik, żona: Albertine Wieczorek, dzieci: Carl (ur. 1850), który już od lat 90. prowadził fabrykę, Anna (ur. 1853), Bertha (ur. 1856), Joseph (ur. 1858), Hermann (ur. 1862). Na jego cześć nazwano jedną z tarnogórskich ulic — Lukaschikstraße – w latach 1922-1934 ul. Łukasika, a obecnie jest to ul. Wincentego Styczyńskiego. [zob. Gliwicka 2]

         
             
 

Ernst Martini (23 IX 1774, Tarnowskie Góry – 1843), nadradca hutniczy. W 1801 r. został pisarzem hutniczym w Hucie „Fryderyk”, a później mistrzem hutniczym. Od 1803 r. pełnił funkcję inspektora górniczego i hutniczego. W 1804 r. został przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, a w 1806 do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach. W 1819 r. objął stanowisko królewskiego naddyrektora w Królewskiej Hucie. [zob. Szymały 1]

         
             
 

Sigismund Noher, (prawdopodobnie ur. 23 III 1865 r. w Mysłowicach), kupiec (pasmanteria, artykuły dla mężczyzn), właściciel kamienic przy ul. Krakowskiej 3 i 10. Aktywnie uczestniczył w życiu gminy żydowskiej: w 1896 r. został wybrany na zastępcę w kolegium reprezentantów, a w 1911 r. na członka tegoż kolegium. Po 1922 r. wyjechał z Tarnowskich Gór. [zob. Krakowska 3]

         
             
 

Karl Christoph von Owstin (1720–1791), syn szwedzkiego kapitana Cuno Williama. Brał udział w wojnach śląskich, w 1750 r. został rotmistrzem. Dowodził stacjonującym w latach 1755-1756 w Tarnowskich Górach szwadronem 6 Pułku Huzarów tzw. brunatnych (niem. Husarenregiment H. 6 „braune Husaren”). W pruskiej armii dosłużył się stopnia pułkownika. Herbem rodziny von Owstein był czerwony szweron (krokiew) w białym polu. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu von Owstin (Owstien)
 
             
 

Rodzina Panofsky Protoplastą rodziny był David Paniowka [Panofsky] (zm. 14 V 1846) arendarz, który w 1813 r. przeprowadził się z Gardawic (Gardawitz) do Starych Tarnowic (Alt Tarnowitz). Jego żoną była Charlotte Neumann (zm. 1854), z którą miał pięcioro dzieci. Nagrobki Davida, Charlotte i wielu ich potomków zachowały się na cmentarzu żydowskim w Tarnowskich Górach.

II pokolenie

Joseph Panofsky (1815 – 12 XII 1856, Bytom), garbarz i rzeźnik, mieszkał w Czekanowie (Schakanau), Starych Tarnowicach, Laryszowie (Larischhof) i Rokitnicy (Rokittnitz).

Leopold Panofsky (11 IV 1819 – 4 VII 1868) ożenił się 11 lipca 1844 r. w Izbicku (Stubendorf) z Minne (1821–1897), córką Loebla Fraenkela. Prawdopodobnie młodzi zamieszkali najpierw w Izbicku, ale wkrótce przeprowadzili się do Tarnowskich Gór, gdzie Leopold kupił dom przy ulicy Górniczej 3. Panofsky należał do lepiej sytuowanych członków tarnogórskiej gminy żydowskiej. W 1854 r. Leopold został wybrany członkiem kolegium reprezentantów tejże gminy. Leopold i Minna mieli siedmioro dzieci, ich wnukiem był m.in słynny historyk sztuki Erwin Panofsky (1892–1968). Okazały nagrobek Leopolda i Minny zachował się na cmentarzu żydowskim.

Dorothea (24 XI 1823 – 1 VI 1896) wyszła za Marcusa Weisenberga [zob. Górnicza 7].

III pokolenie

Adolf Panofsky (imię hebrajskie Abraham, 1839 – 1908), syn Josepha (1815-–1856), urodzony w Czekanowie. Po śmierci matki w 1847 r. wychowywał się u krewnych w Tarnowskich Górach, a po tym, jak umarł jego stryj Leopold – stał się na pewien czas głową całej rodziny. Jego żoną została Berta z domu Bloch. W latach 1873–1875 był właścicielem restauracji i agentem pocztowym w Mikulczycach, a około 1875 roku kupił dom przy ulicy Zamkowej 2. Prowadził tam skład towarów kolonialnych, sprzedaż alkoholu, drogerię i palarnię kawy. Firma „A.Panofsky” działała tutaj do 1939 r., a inicjały „A.P.” znajdują się na ozdobnej kracie do dzisiaj. Pod koniec XIX wieku Adolf stał się także właścicielem budynków przy ulicy Piłsudskiego 9 w Tarnowskich Górach. Możliwe, że jeszcze po dziadku odziedziczył cegielnię w Starych Tarnowicach — z wypalonych w niej cegieł zbudowano między innymi starotarnowicki nowy kościół pw. Świętego Marcina. Adolf Panofsky aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. W 1876 roku zasiadł w Komitecie Mężów – Stowarzyszenia Panien; był członkiem Zarządu i członkiem Kolegium Reprezentantów Gminy Żydowskiej; należał do tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego, a od co najmniej 1888 aż do śmierci 13 listopada 1908 roku był radnym miejskim. Pochowany został na tarnogórskim cmentarzu żydowskim. Miał z żoną dziewięcioro dzieci.

Albert Panofsky (3 II 1846, Laryszów – 25 XI 1921, Tarnowskie Góry) syn Josepha (1815–1856), ożenił się 22 listopada 1870 r. z Antoniną Silbermann z Mikulczyc (Mikultschütz). Pod koniec lat 80-tych stał się właścicielem domu w Tarnowskich Górach przy ulicy Zamkowej 8 gdzie prowadził „Gospodę dla Odpoczynku” („Gasthaus zur Erholung”). W 1903 r. kupił sąsiednią działkę i parterowy dom przy ul. Zamkowej 6 w miejscu którego wkrótce wybudował dwupiętrową kamienicę. Prowadził też sklep z artykułami spożywczymi. Po śmierci żony w 1918 r. Albert sprzedał kamienicę i przeprowadził się do swego syna Otta do kamienicy przy ul. Krakowskiej 7, gdzie trzy lata później zmarł. Albert i Antonina mieli czterech synów.

IV pokolenie

Leo Panofsky [właściwie Joseph Leo] (9 VII 1871 – 1943, Zawiercie), syn Adolfa (1839 – 1908) poślubił w 1900 r. Leę Pinner. Wspólnie ze szwagrem Eliasem Bachem prowadził dalej firmę „A. Panofsky”, do której od około 1908 r. należał także budynek przy ul. Zamkowej 7. Podczas I wojny światowej Leo został powołany do wojska niemieckiego. Jak ojciec był członkiem Bractwa Strzeleckiego i w 1924 roku wystrzelał tytuł króla tego bractwa. W miejsce ojca wybrany został także członkiem Kolegium Reprezentantów gminy żydowskiej, a od 1929 roku przewodził temu kolegium; opiekował się także cmentarzem żydowskimv. Po 1939 roku Leo i jego żona zostali wywiezieni do getta w Zawierciu i zginęli około 1943 r. Małżonkowie mieli pięć córek urodzonych w Tarnowskich Górach.

Otto Panofsky (11 III 1877, Opatowice – 19 V 1954, Amsterdam), syn Alberta Panofskyego (zob. Zamkowa 6), aptekarz, wyznania mojżeszowego. Około 1900 roku kupił kamienicę przy ulicy Krakowskiej 7 w Tarnowskich Górach wraz z działającą tu od dwudziestu lat Apteką „Eskulap” (Aeskulap-Apotheke). 14 maja 1907 wziął ślub z Ernestine Bloch. Po śmierci ojca sprzedał kamienicę i w styczniu 1922 roku wyjechał wraz z rodziną do Berlina. W 1933 roku, gdy do władzy w Niemczech doszli narodowi socjaliści, rodzina wyemigrowała do Amsterdamu, a w czasie wojny do Surinamu. Po wojnie Otto i jego synowie wrócili do Amsterdamu, gdzie Otto zmarł. Bogata kolekcja zdjęć i dokumentów rodzinnych tej gałęzi rodziny Panofskych została przekazana do Muzeum Historii Żydów w Amsterdamie ( https://jck.nl/ ). Miał dwóch synów: Karla Ernsta (1911–2001) oraz Franza (ur. 1917).


Otto Panofsky (1839-1908) z synami

 


     


David Paniowka [Panofsky(zm. 1846)]


Leopold Panofsky (1819-1868)


Minne Panofsky z domu Fraenkel
(1821-1897)


Leo Panofsky (1839-1908)


Strona tytułowa dysertacji doktorskiej Lotte (jednej z córek Leo Panofsky’ego)

 
             
 

Heinrich Pisczek [Henryk Piszczek] (ur. 25 X 1874, Bierawa / Birawa), budowniczy działający w Tarnowskich Górach, Rybniku i Katowicach, katolik, członek Bractwa Strzeleckiego. Zaprojektował m.in. domy przy: ul. Kaczyniec 10 (1902 r.), ul. Bondkowskiego 1 (1902 r.), ul. Cebuli 2 (1903 r.), ul. Zamkowej 6 (1903 r.), ul. Krakowskiej 16 (1906 r.) i ul. Piłsudskiego 10. Około 1909 r. przeniósł się do Rybnika, gdzie m.in wybudował własny dom przy obecnej ul. Kościuszki 9–11; w 1920 r. wybrany zostaje na członka magistratu Rybnika. Około 1929/1930 r. przeniósł się do Katowic-Załęża, gdzie prowadził firmę budowlaną przy ówczesnej ul. Beka 2. Ożenił się w 1900 r. z Marthą Antoniną Fleischer, z którą miał co najmniej szóstkę dzieci. [zob. Bondkowskiego 1]

         
             
 

Jacob Karl Psczenski, syn burmistrza Bytomia Georga Franza Psczyńskiego, od 1721 r. odnotowany w Bytomiu jako medyk, od co najmniej 1727 r. mieszkał w Tarnowskich Górach, gdzie m.in. pełnił urząd radnego i burmistrza (w 1746 r.), autor dzieł: „Palma Paulina” i „Oda leonica iliade”. [zob. Rynek 1]

         
             
 

Georg Leopold von Reiswitz (1764–1828), urodzony w Mosznej, baron, rycerz zakonu świętego Jana, major w armii pruskiej, późniejszy radca wojenny w Warszawie i współautor gry wojennej „Das Taktische Kriegsspiel” wykorzystywanej do szkolenia oficerów i dla rozrywki. Zmarł w Stargardzie. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu von Reiswitz
 
             
 

Erich Scholz (18 V 1911, Tarnowskie Góry – 2 X 2000, Rimbach), architekt i pisarz, syn lekarza spółki brackiej Paula Scholza. Studiował w wyższej Szkole Technicznej w Berlinie, w 1938 r. otrzymując dyplom inżyniera. Podczas wojny służył w Ministerstwie Uzbrojenia i Amunicji Rzeszy, a przed jej zakończeniem dowodził jednostką więźniarską obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. W 1945 r. został aresztowany, zwolniony w 1948 r. W 1993 r. nominowany do Literackiej Nagrody Eichendorffa, której mu nie przyznano ze względu na oskarżenia o zbrodnie wojenne. Najbardziej znane i jednocześnie nawiązujące do Tarnowskich Gór są jego powieści: Aus einem nahen fernen Land. Oberschlesische Narben (1990) i Synek, das Söhnchen (1991). [zob. Krakowska 7]

 

         
             
 

Martin Scholz von Löwenkron (1661–1731). Urodzony w Bytomiu jako syn tamtejszego burmistrza Johannesa i Susanny z domu Bernhard. Mieszkał w Tarnowskich Górach w latach 1687-1724, tu urodziła się większość jego dzieci. W 1701 r. został cesarskim kontrolerem solny (niem. Salzversilberer). W 1706 r. otrzymał tytuł szlachecki, nazwisko von Löwenkron oraz herb: biały koń w czerwonym polu. Dwukrotnie żonaty: w 1684 r. z Anną Susanną Malcherwitz i w 1713 r. z Marią Elisabethą von Skronsky und Budzow (1693-1729). Po nobilitacji został właścicielem wielu majątków, w tym: Sierot, Kamieńca, Karchowic, Wieszowej, Konar, Nierady, Turawy, Szumiradu i Starych Tarnowic. W latach 1726-1728 mieszkał w Starych Tarnowicach, gdzie fundował budowę chóru muzycznego w kościele św. Marcina. Później przeprowadził się do Turawy. Pochowany został w Kotorzu Wielkim.

Thomas Scholz von Löwenkron (1693–ok.1750), ur. w Tarnowskich Górach, syn wyżej wymienionego i podobnie jak ojciec kontroler solny, właściciel: Wieszowej, Nierady i Konar. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Scholz von Löwenkron
 
             
 

Rodzina Sedlaczek [zob. Rynek 1]

Johann Sedlaczek (1756–1846) kupiec, urodzony w Toszku, jego ojcem był Mathias Sedlaczek, ogrodnik hrabiego Colonny, matką - Eva Rosalia Marzon, siostrą (lub kuzynką) - Christiane Schitting żona bytomskiego karczmarza, zaś kuzynem - ks. Jacob Sedlaczek (1758–1842) proboszcz w Sobocisku. Według rodzinnej tradycji już w 1786 r. Johann założył firmę handlującą winem. W 1791 r. został przyjęty do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach i wstąpił do tutejszego Bractwa Strzeleckiego. Był wtedy właścicielem domu nr 18 (obecny Rynek 16), a w roku 1805 r. kupił od Erdmanna Gustava Henckla von Donnersmarcka dom nr 1 (Rynek 1). Był członkiem Komitetu Rajców (rady miejskiej). W 1795 r. ożenił się Theresą Langer (ur. 1775 r.), z którą miał co najmniej siedmioro dzieci. Został pochowany na nieistniejącym już cmentarzu przy kościele pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła.

II pokolenie:
Joseph Sedlaczek (ur. 1804) studiował prawo na Uniwersytecie w Heidelbergu.
Johann Paul Sedlaczek (1796–1878) w 1826 r. został przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, a w 1828 r. do prawa miejskiego. Przejął po ojcu prowadzenie winiarni. Był dwukrotnie żonaty: najpierw z Marią, z domu Broja (1803-1835), a następnie z Albertiną z domu Ernst.

III pokolenie:
Heinrich Sedlaczek (1829–1886). W 1859 r. założył pierwszą w Tarnowskich Górach księgarnię. Rozbudował winiarnię i na stulecie jej działalności (w 1886 r.) odnowił dom przy rynku oraz wybudował nowy magazyn przy obecnej ul. ks. Michała Lewka 9 (budynek magazynu, o surowych neogotyckich formach zaprojektował Paul Jackisch). Poślubił Ottilię Böhm (1831-1906), która po śmierci męża i wyjeździe syna, w latach 1888-1906 prowadziła firmę.
Maria Sedlaczek (ur. 1831) wyszła za miejscowego lekarza Gustava Böhma.

IV pokolenie
Hugo Sedlaczek (1863–1918), po śmierci ojca na krótko przejął prowadzenie firmy, jednak po dwóch latach wyjechał do Mád w okolicy Tokaju, gdzie Sedlaczkowie mieli winnice, a wkrótce potem przeniósł się do Nowego Jorku.
Erwin Sedlaczek (ur. 1871) chemik pracujący w Berlinie, autor kilku znaczących prac naukowych, mi.n. dysertacja doktorska: Ueber einige Derivate des Methylhydrazins, 1895.
Irma Sedlaczek (ur. 1879), , poetka, autorką tomików wierszy: Aus Kampf und Stille (Z walki i ciszy, 1911), Reifendes Land (Dojrzewająca ziemia, 1913) i Die Stimme des Tages (Głosy dnia, 1922). W 1910 r. wyszła za wydawcę i księgarza Heinza Erben, po ślubie używała podwójnego nazwiska Erben-Sedlaczek. Małżonkowie mieszkali w Žatecu (w Czechach) i Wrocławiu. Po śmierci męża pozostała przez kilka lat we Wrocławiu, poźniej (w 1930 r.) mieszkała w Pradze. Zob. więcej: http://www.montes.pl


Irma Sedlaczek

Firma
W 1904 r. powstała filia firmy Sedlaczków w Chorzowie. 1 stycznia 1907 r. rodzinne przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością: H. Sedlaczek, G.m.b.H. Wein-Grosshandlung. Zarządzali nią Karl Loeprecht i Paul Lunow. W 1908 r. powstał kolejny oddział — w Zabrzu. Firma działała do 1945 r.

 

     
Aus einem traditionsreichen Handelskantor - o rodzie Sedlaczków
 
             
 

Walenty Sojka (12 II 1887, Miejsce Odrzańskie – 11 IX 1939 Kraków), aptekarz, syn urzędnika kolejowego Valentyna Soiki i Franciszki z domu Haronska. W 1916 r. ukończył studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Fryderyka-Wilhelma w Berlinie, w 1930 r. obronił dysertacje doktorską na Uniwersytecie Brukselskim. W latach 1919–1922 prowadził aptekę „Mariańską” w Kuźni Raciborskiej. W 1922 r. był kierownikiem Komitetu Plebiscytowego w tejże miejscowości. W latach 1922–1930 zarządzał aptekę „Pod Eskulapem” w Tarnowskich Górach, był radnym miejskim w Tarnowskich Górach wybranym ze Zjednoczonej Listy Polaków. W latach 1930–1939 prowadził aptekę Miejską w Katowicach. Był współzałożycielem i skarbnikiem Towarzystwa Aptekarzy Polaków na Śląsku. [zob. Krakowska 7]

 

     
Walenty Sojka
 
             
 

Heinrich Konrad Strecker (20 IX 1819 – 23 II 1876), ewangelik (członek rady parafialnej kościoła ewangelickiego w Tarnowskich Górach), mistrz stolarski, od 1856 r. należał do loży masońskiej „Silberfefels”. Żona: Maria Sophia z domu Klemann ur. w 1829 r., ewangeliczka.

Hugo Edwin Heinrich Strecker (18 XII 1854 – 1 V 1914), ewangelik (członkiem rady parafialnej kościoła ewangelickiego w Tarnowskich Górach), mistrz stolarski (m.in: prowadził budowę pomnika cesarza Wilhelma I na dzisiejszym pl. Wolności, a w latach 1900–1902 dokończył budowę nowego kościoła p.w. Świętego Marcina w Starych Tarnowicach), rzeczoznawca sądowy, radny miejski, członek Bractwa Strzeleckiego (w latach 1903–1909 Jego mistrz strzelecki / prezes, w latach 1886 i 1894 wystrzelał tytuł króla bractwa), od 1883 r. członek loży masońskiej „Silberfefels” (w latach 1901–1909 drugi zastępca jej mistrza). Żona: Magdalena, ur. 1864 r., katoliczka. [zob. Sienkiewicza 4]

         
             
 

Marcus Weissenber (6.03.1819, Broslawitz – 3.04.1883, Tarnowitz), Gastwirt jüdischer Konfession, verheiratet mit Dorothea Panofsky (1823-1896), mit der er fünf Söhne hatte. Das Ehepaar wohnte zuerst in Alt Tarnowitz und zog später unter die jetzige Adresse ul. Górnicza 7 um. [zob. Górnicza 7]

         
             

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018-2019