Uzupełniające informacje o mieszkańcach
(porządek alfabetyczny):


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
 

Ignatz Ferdinand von Beÿm, rotmistrz, kawaler orderu Pour le Mérite, kupiec solny, od 1804 r. członek Bractwa Strzeleckiego w Tarnowskich Górach. W 1822 r. Beÿm zainicjował powstanie kopalni węgla w Bogucicach, której od jego imienia nadano nazwę „Ferdinand” (późniejsza KWK „Katowice”). Pierwszymi jej właścicielami oprócz Beÿma byli: Stanisław Mieroszewski, Wilhelm Wedding i pochodzący z Tarnowskich Gór, Isaac Freund (zob. Gliwicka. 4). [zob. Rynek 3 i Górnicza 3]

       
           
 

Otto Dahms, (12 X 1837 Racibórz, 23 XII 1888, Królewska Huta) Urodzony w Raciborzu, tamże ukończył gimnazjum, a w latach 1857-1859 uczył się w Górnośląskiej Szkole Górniczej w Tarnowskich Górach. W roku 1861 otrzymał tytuł mierniczego, w latach 1862–1871 był nauczycielem we wspomnianej szkole, ale pracował także dla Donnersmarcków i Schaffgotschów. Należal do Bractwa Strzeleckiego, a w roku 1867 wystrzelał nawet tytuł króla tej organizacji. Był Ewangelik, z żoną Gertrudą (ur. 1847) miał syna Georga (ur. 1868) oraz córkę Elisabeth (ur. 1872 r.). W 1886 r. przeprowadził się do Bytomia. [zob. Gliwicka 6]

       
             
 

Anton Ehr, nadsztygar (Obersteiger), ur. w 1789 r. w Schönwiese (prawdopodobnie Krasne Pole pod Głubczycami) w 1841 r. przyjęty do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach, w 1846 r. wybrany na radnego na 6 lat, w 1838 r. wstąpił do Bractwa Strzeleckiego, w 1845 i 1859 wystrzelał tytuł króla tej organizacji. Przy kościele św. Anny znajdowała się kaplica grobowa Ehrów, w której został zapewne pochowany. [zob. Gliwicka 6]

         
             
 

Isaac Freund (ur 1782 w Golasowicach, zm po 1854 r.) przyjęty do prawa miejskiego w 1819 r., współzałożyciel kopalni „Katowice” (wtedy Ferdinandgrube), jego żoną byłą Rosel Spiegel. [zob. Gliwicka 4]

         
             
 

Heinrych Wacław (Wenzel) Gawłowski (von Gawlowski) z Gawłowa (ur. 4 X 1701, Tarnowskie Góry – zm. 5 X 1771, Brzeg) syn Ewy i rajcy miejskiego Jana (być może wywodził się z polskiej szlachty herbu Leliwa), studiował prawo w Jenie, pracował najpierw u Donnersmarcków, a od 1750 r. jako radca rządowy, najpierw w Opolu, a od 1763 r. w Brzegu. Ochrzczony w kościele Piotra i Pawła, jednak w dorosłym życiu ewangelik. Samuel Ludwik Zasadius zadedykował mu „Muzykę anielską” napisaną na ślub jego córki Marii Eleonory. [zob. Gliwicka 2]

Obok: strona tytułowa druku "Muzyka Anielska cáłą ćwierć godziny słyszana Wielmoznemu á Wysoce Urodzonemu Pánu Jego Mości Pánu Heinrychowi Wacławowi Gawłowskiemu z Gawłowá: Królewsko-Pruskiego Ober-Amtu i Ober-Konsystoryum w Gornym Sląsku Raycy Przi Wéselney Rádośći Wysoce Urodzonego Pana, Jego Mości Pána Jana Gottloba Pozerá z Wielkich Nedlic, dziedzica na Domasłowie, Nosálách, Królewsko Polskiego i Kurfirstsko-Saskiego niekiegdyś Rytmistrza z Wysoce Urodzoną Frelką, Jey Mością Frelką, Marią Eleonorą Gawłowszczonką, Jego Mości Wysoce miánowánego Páná Gáwłowskiego, nastarszą Frelką corką, ofiarowana. W Brzegu, 1751, wydrukowana."

     

 
             
 

Erdmann Gustav Henckel von Donnersmarck (1734–1805) urodzony w Świerklańcu syn Karla Erdmana i jego żony Anny Zuzanny von Larisch. Baron i hrabia cesarstwa, w latach 1771-1804 landrat bytomski, w 1805 r. tytularny 6. Wolny Pan Stanowy Bytomia. Żonaty z Rudolfiną von Dyhernn und Schönau, z którą miał dwóch synów: Gustava Adolfa i Karla Lazarusa. Zmarł w Świerklańcu. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Henckel von Donnersmarck
 
             
 

Thomas Kapsa urodził się w 1844 r. w Mysłowicach jako syn Antoniego i Jadwigi Kapsy, z domu Góralczyk. Kapsowie byli katolikami. Thomas zajmował się handlem wyrobami tytoniowymi. Wkrótce po osiedleniu się w mieście (przy Rynku 8) w 1873 r. został przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, a 15 maja 1876 r. poślubił Marię Klausa (ur. 1850). W latach 80. XIX w. wszedł w posiadanie kolejnych domów, przy Rynku 7 i ul. Krakowskiej 2. Stał się w ten sposób właścicielem zwartego bloku zabudowy przy wschodniej pierzei Rynku. W latach 1900-1919 Kapsa był radnym miejskim. Z żoną Marią miał czwórkę dzieci: Georga (1877-1883), Margaretę (1878-1915), Lucię (zm. 1945) oraz Engratię (ur. 1891). Zmarł jako wdowiec 17 grudnia 1926 r., a wielki kwartał zabudowy (w 1925 r. oszacowano jego wartość na 241 000 zł. ) odziedziczyły dwie żyjące córki: Lucia, która ok. 1904 r. poślubiła kapitana statku Lothara von Schwarz i Engratia, która nie wyszła za mąż. Schwarz pochodził z wówczas austriackiego Triestu. Po I wojnie światowej Triest przyłączono do Włoch. Stąd wnuczki Thomasa — Maria Giusemppina i Ruth — zostały obywatelkami włoskimi. Młodość spędziły jednak w Tarnowskich Górach. Lothar i Lucja zginęli w 1945 r. Lothar na terenie Czechosłowacji, a Lucia w wyniku wypadku w Katowicach. [zob. Krakowska2]

     
Thomas Kapsa
 
             
 

Anton Klausa (1805-1870). Nazwisko Klausa pojawia się w Tarnowskich Górach w XVIII w., najczęściej w połączeniu z zawodem kowala. Anton był właśnie synem mistrza kowalskiego, Antona Bernharda Klausy (1771-1843) i Kathariny Barbary, z domu Thienel (1776-1833) oraz wnukiem Georga Klausy (1726-1777). Anton rozpoczął karierę od stanowiska asystenta kasowego w Urzędzie Solnym. W 1832 r. został skarbnikiem miejskim, a rok później inspektorem (najwyższa funkcja) w tutejszym Bractwie Strzeleckim. W 1835 r. brał udział w pertraktacjach z dyrekcją kopalni „Fryderyk” w sprawie zaopatrzenia miasta w wodę. Pozyskał od gliwickiej huty 14-calową maszynę parową do pompowania wody z szybu „Kahlera”. W tym samym czasie ożenił się z Pauliną (1810–1891), córką kupca Josepha Sobczika (zob. Rynek 18). Z sukcesem prowadził także prywatne przedsięwzięcia. W 1838 r. uzyskał nadania dla kopalni „Paulinensglück” w Bogucicach i w Czerwionce k. Rybnika. 28 sierpnia 1842 r. został wybrany na burmistrza Tarnowskich Gór. W 1848 r. po śmierci Karola Godulli Klausa został mianowany zarządcą olbrzymiej fortuny Ballestremów. W latach 1848-1867 administrował majoratem oraz licznymi zakładami przemysłowymi, jak również przyczynił się do powstania nowych: fabryki klinkieru i szamotu (1854), huty „Bertha” w Rudzie (1855), kopalni „Brandenburg” (1856), kopalni „Catharina” (1857 r.) i Tarnogórskiej Huty Żelaza (Tarnowitzer Eisenhütte, 1858), która wykorzystywała w produkcji okoliczne pokłady rudy i węgiel z kopalń Ballestrema. Był to największy zakład przemysłowy w Tarnowskich Górach, który istotnie przyczynił się do rozwoju miasta. Ostatnie trzy lata życia Klausa spędził w Mysłowicach, kupując dla swojej rodziny kopalnie węgla kamiennego: „Wanda”, „Józef”, „Przemsza”, „Waterloo”, „Karlssegen” i pałac w Jemielnie (Schloss Gimmel). [zob. Rynek 3]

     


Anton Klausa (1805-1870)


Paulina Klausa z domu Sobczik
(1810-1891)

 
             
 

Joseph Lukaschik (ur. 7 III 1824, Tarnowskie Góry - zm. 11 I 1907, Tarnowskie Góry), założyciel i właściciel pierwszej tarnogórskiej fabryki mydła, radny i starszy radny miejski, w 1748 r. przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, mistrz strzelecki, honorowy członek i prezes tegoż bractwa, król kurkowy w 1881 r. Po jego śmierci Bractwo organizowało turniej poświęcony jego pamięci (Senator-Lukaschik-Legatschießen). Katolik, żona: Albertine Wieczorek, dzieci: Carl (ur. 1850), który już od lat 90. prowadził fabrykę, Anna (ur. 1853), Bertha (ur. 1856), Joseph (ur. 1858), Hermann (ur. 1862). Na jego cześć nazwano jedną z tarnogórskich ulic — Lukaschikstraße – w latach 1922-1934 ul. Łukasika, a obecnie jest to ul. Wincentego Styczyńskiego. [zob. Gliwicka 2]

         
             
 

Christoph Kraker von Schwartzenfeld (zm. ok. 1672 r.) Według niepotwierdzonej dokumentami rodzinnej tradycji wywodził się od rycerza walczącego po stronie czeskich powstańców w bitwie pod Białą Górą (1620). Burmistrz Tarnowskich Gór w latach: 1633, 1643, 1655 i żupnik (niem. Bergmeister, łac. mettalicae prefectus) w roku 1665. W 1668 r. otrzymał wraz ze swoimi synami (Johannem i Christophem) tytuł szlachecki, przydomek von Schwartzenfeld oraz herb: rycerz z maczugą nad blankami. Epitafium jego żony Marianny z domu Zucher (1615-1668) zachowało się w kościele pw. św. Anny.

Johann Kraker von Schwartzenfeld (1639–1719), syn wyżej wymienionego. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Kracker von Schwartzenfeld
 
             
 

Karl Christoph von Owstin (1720–1791), syn szwedzkiego kapitana Cuno Williama. Brał udział w wojnach śląskich, w 1750 r. został rotmistrzem. Dowodził stacjonującym w latach 1755-1756 w Tarnowskich Górach szwadronem 6 Pułku Huzarów tzw. brunatnych (niem. Husarenregiment H. 6 „braune Husaren”). W pruskiej armii dosłużył się stopnia pułkownika. Herbem rodziny von Owstein był czerwony szweron (krokiew) w białym polu. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu von Owstin (Owstien)
 
             
 

Adolf Panofsky (imię hebrajskie Abraham, 1839 – 1908), syn Josefa i Frederike z domu Keiser, urodzony w Czekanowie. Po śmierci matki w 1847 r. wychowywał się u krewnych w Tarnowskich Górach, a po tym, jak umarł jego stryj Leopold – stał się na pewien czas głową całej rodziny. Jego żoną została Berta z domu Bloch. W latach 1873–1875 był on właścicielem restauracji i agentem pocztowym w Mikulczycach, a około 1875 roku kupił dom przy ulicy Zamkowej 2. Prowadził tam skład towarów kolonialnych, sprzedaż alkoholu, drogerię i palarnię kawy. Firma „A.Panofsky” działała tutaj do 1939 roku, a inicjały „A.P.” znajdują się na ozdobnej kracie do dzisiaj. Pod koniec XIX wieku Adolf stał się także właścicielem budynków przy ulicy Piłsudskiego 9 w Tarnowskich Górach. Możliwe, że jeszcze po dziadku odziedziczył cegielnię w Starych Tarnowicach — z wypalonych w niej cegieł zbudowano między innymi starotarnowicki nowy kościół pw. Świętego Marcina. Adolf Panofsky aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. W 1876 roku zasiadł w Komitecie Mężów – Stowarzyszenia Panien; był członkiem Zarządu i członkiem Kolegium Reprezentantów Gminy Żydowskiej; należał do tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego, a od co najmniej 1888 aż do śmierci 13 listopada 1908 roku był radnym miejskim. Pochowany został na tarnogórskim cmentarzu żydowskim. Miał z żoną dziewięcioro dzieci. [zob. Zamkowa 2]

Leo Panofsky (właściwie Joseph Leo, imię hebrajskie Jehuda, 1871 – 1943) poślubił w 1900 r. Leę Pinneri. Wspólnie ze szwagrem Eliasem Bachem prowadził dalej firmę „A. Panofsky” do której od około 1908 roku należał także budynek przy ulicy Zamkowej 7. Podczas I wojny światowej Leo został powołany do niemieckiego wojska, był jak ojciec członkiem Bractwa Strzeleckiego i w 1924 roku wystrzelał tytuł króla tego bractwaiii. W miejsce ojca wybierany był także na członka Kolegium Reprezentantów gminy żydowskiejiv, a od 1929 roku przewodził temu kolegium; opiekował się także cmentarzem żydowskimv. Po 1939 roku Leo i jego żona zostali wywiezieni do getta w Zawierciu i zginęli około 1943 r. Małżonkowie mieli pięć córek urodzonych w Tarnowskich Górach. [zob. Zamkowa 2]

Leopold Panofsky (1819 – 1868), syn Davida i Charlotte Neumann. Ożenił się 11 lipca 1844 roku w Izbicku z Minne (1821–1897), córką Loebla Fraenkela. Prawdopodobnie młodzi zamieszkali najpierw w Izbicku, ale wkrótce przeprowadzili się do Tarnowskich Gór, gdzie Leopold kupił dom przy ulicy Górniczej 3. Panofsky należał do lepiej sytuowanych członków tarnogórskiej gminy żydowskiej i w 1854 r. Leopold został wybrany członkiem kolegium reprezentantów tejże gminy. Leopold i Minna mieli siedmioro dzieci, ich wnukiem był m.in słynny historyk sztuki Erwin Panofsky (1892–1968). Okazały nagrobek Leopolda i Minny zachował się na cmentarzu żydowskim. [zob. Górnicza 3]

     


Leo Panofsky (1839-1908)


Leopold Panofsky (1819-1868)


Minne Panofsky z domu Fraenkel
(1821-1897)

 
             
 

Jacob Karl Psczenski, syn burmistrza Bytomia Georga Franza Psczyńskiego, od 1721 r. odnotowany w Bytomiu jako medyk, od co najmniej 1727 r. mieszkał w Tarnowskich Górach, gdzie m.in. pełnił urząd radnego i burmistrza (w 1746 r.), autor dzieł: „Palma Paulina” i „Oda leonica iliade”. [zob. Rynek 1]

         
             
 

Georg Leopold von Reiswitz (1764–1828), urodzony w Mosznej, baron, rycerz zakonu świętego Jana, major w armii pruskiej, późniejszy radca wojenny w Warszawie i współautor gry wojennej „Das Taktische Kriegsspiel” wykorzystywanej do szkolenia oficerów i dla rozrywki. Zmarł w Stargardzie. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu von Reiswitz
 
             
 

Martin Scholz von Löwenkron (1661–1731). Urodzony w Bytomiu jako syn tamtejszego burmistrza Johannesa i Susanny z domu Bernhard. Mieszkał w Tarnowskich Górach w latach 1687-1724, tu urodziła się większość jego dzieci. W 1701 r. został cesarskim kontrolerem solny (niem. Salzversilberer). W 1706 r. otrzymał tytuł szlachecki, nazwisko von Löwenkron oraz herb: biały koń w czerwonym polu. Dwukrotnie żonaty: w 1684 r. z Anną Susanną Malcherwitz i w 1713 r. z Marią Elisabethą von Skronsky und Budzow (1693-1729). Po nobilitacji został właścicielem wielu majątków, w tym: Sierot, Kamieńca, Karchowic, Wieszowej, Konar, Nierady, Turawy, Szumiradu i Starych Tarnowic. W latach 1726-1728 mieszkał w Starych Tarnowicach, gdzie fundował budowę chóru muzycznego w kościele św. Marcina. Później przeprowadził się do Turawy. Pochowany został w Kotorzu Wielkim.

Thomas Scholz von Löwenkron (1693–ok.1750), ur. w Tarnowskich Górach, syn wyżej wymienionego i podobnie jak ojciec kontroler solny, właściciel: Wieszowej, Nierady i Konar. [zob. Rynek 1]

     
Herb rodu Scholz von Löwenkron
 
             
 

Rodzina Sedlaczek [zob. Rynek 1]

Johann Sedlaczek (1756–1846) kupiec pochodzący z Toszka, jego siostrą (lub kuzynką) była Christiane Schitting żona bytomskiego karczmarza, zaś kuzynem ks. Jacob Sedlaczek (1758–1842) proboszcz w Sobocisku. Według rodzinnej tradycji już w 1786 r. założył firmę handlującą winem. W 1791 r. został przyjęty do prawa miejskiego w Tarnowskich Górach i wstąpił do tutejszego Bractwa Strzeleckiego. Był wtedy właścicielem domu nr 16 (obecny Rynek 18), a w roku 1805 r. kupił od Erdmanna Gustava Henckla von Donnersmarcka dom nr 1 (Rynek 1). Był członkiem Komitetu Rajców (rady miejskiej). W 1795 r. ożenił się Theresą Langer (ur. 1775 r.), z którą miał co najmniej siedmioro dzieci. Został pochowany na nieistniejącym już cmentarzu przy kościele pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła.

II pokolenie:
Joseph Sedlaczek (ur. 1804) studiował prawo na Uniwersytecie w Heidelbergu.
Johann Paul Sedlaczek (1796–1878) w 1826 r. został przyjęty do Bractwa Strzeleckiego, a w 1828 r. do prawa miejskiego. Przejął po ojcu prowadzenie winiarni. Był dwukrotnie żonaty: najpierw z Marią, z domu Broja (1803-1835), a następnie z Albertiną z domu Ernst.

III pokolenie:
Heinrich Sedlaczek (1829–1886). W 1859 r. założył pierwszą w Tarnowskich Górach księgarnię. Rozbudował winiarnię i na stulecie jej działalności (w 1886 r.) odnowił dom przy rynku oraz wybudował nowy magazyn przy obecnej ul. ks. Michała Lewka 9 (budynek magazynu, o surowych neogotyckich formach zaprojektował Paul Jackisch). Poślubił Ottilię Böhm (1831-1906), która po śmierci męża i wyjeździe syna, w latach 1888-1906 prowadziła firmę.
Maria Sedlaczek (ur. 1831) wyszła za miejscowego lekarza Gustava Böhma.

IV pokolenie
Hugo Sedlaczek (1863–1918), po śmierci ojca na krótko przejął prowadzenie firmy, jednak po dwóch latach wyjechał do Mád w okolicy Tokaju, gdzie Sedlaczkowie mieli winnice, a wkrótce potem przeniósł się do Nowego Jorku.
Erwin Sedlaczek (ur. 1871) chemik pracujący w Berlinie, autor kilku znaczących prac naukowych, mi.n. dysertacja doktorska: Ueber einige Derivate des Methylhydrazins, 1895.
Irma Sedlaczek (ur. 1879), żona wydawcy i księgarza Heinza Erben, po ślubie używała podwójnego nazwiska Erben-Sedlaczek. Mieszkała w Žatecu (w Czechach), a po śmierci męża we Wrocławiu. Poetka, autorką tomików wierszy: Aus Kampf und Stille (Z walki i ciszy, 1911), Reifendes Land (Dojrzewająca ziemia, 1913) i Die Stimme des Tages (Głosy dnia, 1922). Zob. więcej: http://www.montes.pl


Irma Sedlaczek

Firma
W 1904 r. powstała filia firmy Sedlaczków w Chorzowie. 1 stycznia 1907 r. rodzinne przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością: H. Sedlaczek, G.m.b.H. Wein-Grosshandlung. Zarządzali nią Karl Loeprecht i Paul Lunow. W 1908 r. powstał kolejny oddział — w Zabrzu. Firma działała do 1945 r.

 

     
Aus einem traditionsreichen Handelskontor - o rodzie Sedlaczków
 
             

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018