Adres współczesny:
ul. Zamkowa 2

Numer dawnej hipoteki:
- 60, Schloss-Gasse (w 1746 r.) [prawdopodobnie];
- 81 (w 1765 r.) [prawdopodobnie];
- 32 (od 1800 r.)

Adresy historyczne:
- Schlosstrasse 2 (do 1922; 1939–1945)
- ul. Zamkowa 2 (1922–1939 i od 1945)

Data budowy: koniec XVIII w.

Architekt: nieznany

Inwestor: nieznany

Właściciele:
1746: Augustin Swoboda
1765: Jacob Swoboda, kowal
1800: Müller, poborca
1811–1822: Carl Friedrich Nixdorf, mistrz pocztowy
1827–1832: wdowa Nixdorf
1840–1843: Seidel (urzędnik kasowy)
1852–1869: Anton Langer, inspektor
1880–1908: Adolf Panofsky
1909: spadkobiercy Panofskyego
1911–1939: firma A. Panofsky
1944: firma Sedlaczek


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 


 
 

Uzupełniające informacje o mieszkańcach:

Adolf Panofsky (imię hebrajskie Abraham, 1839 – 1908), syn Josefa i Frederike z domu Keiser, urodzony w Czekanowie. Po śmierci matki w 1847 r. wychowywał się u krewnych w Tarnowskich Górach, a po tym, jak umarł jego stryj Leopold – stał się na pewien czas głową całej rodziny. Jego żoną została Berta z domu Bloch. W latach 1873–1875 był on właścicielem restauracji i agentem pocztowym w Mikulczycach, a około 1875 roku kupił dom przy ulicy Zamkowej 2. Prowadził tam skład towarów kolonialnych, sprzedaż alkoholu, drogerię i palarnię kawy. Firma „A.Panofsky” działała tutaj do 1939 roku, a inicjały „A.P.” znajdują się na ozdobnej kracie do dzisiaj. Pod koniec XIX wieku Adolf stał się także właścicielem budynków przy ulicy Piłsudskiego 9 w Tarnowskich Górach. Możliwe, że jeszcze po dziadku odziedziczył cegielnię w Starych Tarnowicach — z wypalonych w niej cegieł zbudowano między innymi starotarnowicki nowy kościół pw. Świętego Marcina. Adolf Panofsky aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. W 1876 roku zasiadł w Komitecie Mężów – Stowarzyszenia Panien; był członkiem Zarządu i członkiem Kolegium Reprezentantów Gminy Żydowskiej; należał do tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego, a od co najmniej 1888 aż do śmierci 13 listopada 1908 roku był radnym miejskim. Pochowany został na tarnogórskim cmentarzu żydowskim. Miał z żoną dziewięcioro dzieci.

Leo Panofsky (właściwie Joseph Leo, imię hebrajskie Jehuda, 1871 – 1943) poślubił w 1900 r. Leę Pinneri. Wspólnie ze szwagrem Eliasem Bachem prowadził dalej firmę „A. Panofsky” do której od około 1908 roku należał także budynek przy ulicy Zamkowej 7. Podczas I wojny światowej Leo został powołany do niemieckiego wojska, był jak ojciec członkiem Bractwa Strzeleckiego i w 1924 roku wystrzelał tytuł króla tego bractwaiii. W miejsce ojca wybierany był także na członka Kolegium Reprezentantów gminy żydowskiejiv, a od 1929 roku przewodził temu kolegium; opiekował się także cmentarzem żydowskimv. Po 1939 roku Leo i jego żona zostali wywiezieni do getta w Zawierciu i zginęli około 1943 r. Małżonkowie mieli pięć córek urodzonych w Tarnowskich Górach.

     

Leo Panofsky

 

 
 


Opis:

Budynek na rzucie nieregularnym z bocznymi i tylną oficyną. Murowany, piętrowy. Fasada o formach klasycznych (częściowo zatartych), otynkowana, symetryczna, siedmioosiowa z dwoma bocznymi ryzalitami nad którymi – tympanony. W południowym ryzalicie przejazd i balkonik (wtórne). Od wschodu dwuosiowa dobudówka (zapewne w miejscu dawnego przejazdu). Dachy wielospadowe, okna prostokątne, na parterze w północnym ryzalicie duże okno zamknięte łukiem (wtórne) – w nim krata z inicjałami „A.P”. (Adolf Panofsky). Na dziedzińcu drewniany, zabudowany balkonik – być może pełniący pierwotnie funkcję kuczki.

ul. Zamkowa 2, fot. 1922-1939

ul. Zamkowa 2, fot. 2012 r.

Dodatkowe informacje, przebudowy:
Stosunki własnościowe przed rokiem 1800 nie są pewne. Najprawdopodobniej zabudowania przy obecnej ul. Zamkowej 2 znajdowały się na miejscu posiadłości Augustina Swobody, które spłonęła 9 VII 1746 r. i była wówczas warta zaledwie 40 talarów. W 1765 r. znajdująca się w tym miejscu zabudowa należała do Jacoba Swobody, a jej wartość katastralną szacowano wówczas na 346 talarów. Według Ewidencji gruntów i nieruchomości z 1800 r. budynek był wart już 1000 talarów (z tego budynek frontowy – 850). Te dane oraz jego bryła świadczą, że dom powstał właśnie wówczas, być może z wykorzystaniem jakiejś fragmentów starszej budowli. Na planach z 1797 i 1805 r. zaznaczono, że mieścił się tutaj Okręgowy Urząd Podatkowy (w oryginale: Steieramt i Steuer Amt), który obejmował 11 miast: Bytom, Gliwice, Dobrodzień, Wodzisław, Lubliniec, Mikołów, Pyskowice, Pszczyna, Żory, Toszek i oczywiście Tarnowskie Góry. Urząd działał w latach 1744–1812.


     


Inicjały Adolfa Panofskiego na kracie dawne gookna.


Drzwi wejściowe.


Dziedziniec.

 

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Archiwum Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej,
• dokumentacja fotograficzna

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 241, A 494;

Marek Wojcik, Od arendy po ikonologię. Rzecz o rodzinie Panofsky i jej górnośląskich korzeniach, [w:] Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku, Rybnik–Katowice 2012, s.581-597.

Territoriale Veränderungen in Deutschland und deutsch verwalteten Gebieten, 1874 – 1945 (Zmiany terytorialne w Niemczech i na obszarach pod administracją niemiecką 1874 – 1945), http://www.territorial.de/obschles/beuthtar/landkrs.htm


         

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018