Adres współczesny:
ul. Zamkowa 6

Numer dawnej hipoteki:
- 83 (w 1765 r.);
- 34 (od 1800 r.)

Adresy historyczne:
- Schlossstrasse 6 (do 1922; 1939–1945)
- ul. Zamkowa 6 (1922–1939 i od 1945)

Data budowy: 1903

Architekt: Heinrich Pisczek (Henryk Piszczek)

Inwestor: Albert Panofsky

Właściciele:
1765: Joseph Titz, cukiernik
1800–1817: Antonia Langer, wdowa
1822–1827: Friedrich Pyrkosch, królewski zarządca ds materiałów i produktów [Materialien- und Producten-Verwalter ]
1832–1842: Michael Langer, rzeźnik
1853–1892: Feliks Potempski
1893-1918: Albert Panofsky kupiec
1918: Johann Nocon (?), rzeźnik
1925–1932: Antoni Horzela


     
Deutsch / Niemiecki
strona główna
obiekty:
ul. Bondkowskiego
ul. Gliwicka
ul. Górnicza
ul. Krakowska
Rynek
ul. Sienkiewicza
ul. Szymały
ul. Tylna
ul. Wajdy
ul. Zamkowa
pl. Żwirki i Wigury
osoby
bibliografia
plan miasta
 
 
 

Uzupełniające informacje o mieszkańcach:

Rodzina Panofsky Protoplastą rodziny był David Paniowka [Panofsky] (zm. 14 V 1846) arendarz, który w 1813 r. przeprowadził się z Gardawic (Gardawitz) do Starych Tarnowic (Alt Tarnowitz). Jego żoną była Charlotte Neumann (zm. 1854), z którą miał pięcioro dzieci. Nagrobki Davida, Charlotte i wielu ich potomków zachowały się na cmentarzu żydowskim w Tarnowskich Górach.

II pokolenie

Joseph Panofsky (1815 – 12 XII 1856, Bytom), garbarz i rzeźnik, mieszkał w Czekanowie (Schakanau), Starych Tarnowicach, Laryszowie (Larischhof) i Rokitnicy (Rokittnitz).

Leopold Panofsky (11 IV 1819 – 4 VII 1868) ożenił się 11 lipca 1844 r. w Izbicku (Stubendorf) z Minne (1821–1897), córką Loebla Fraenkela. Prawdopodobnie młodzi zamieszkali najpierw w Izbicku, ale wkrótce przeprowadzili się do Tarnowskich Gór, gdzie Leopold kupił dom przy ulicy Górniczej 3. Panofsky należał do lepiej sytuowanych członków tarnogórskiej gminy żydowskiej. W 1854 r. Leopold został wybrany członkiem kolegium reprezentantów tejże gminy. Leopold i Minna mieli siedmioro dzieci, ich wnukiem był m.in słynny historyk sztuki Erwin Panofsky (1892–1968). Okazały nagrobek Leopolda i Minny zachował się na cmentarzu żydowskim.

Dorothea (24 XI 1823 – 1 VI 1896) wyszła za Marcusa Weisenberga [zob. Górnicza 7].

III pokolenie

Adolf Panofsky (imię hebrajskie Abraham, 1839 – 1908), syn Josepha (1815-–1856), urodzony w Czekanowie. Po śmierci matki w 1847 r. wychowywał się u krewnych w Tarnowskich Górach, a po tym, jak umarł jego stryj Leopold – stał się na pewien czas głową całej rodziny. Jego żoną została Berta z domu Bloch. W latach 1873–1875 był właścicielem restauracji i agentem pocztowym w Mikulczycach, a około 1875 roku kupił dom przy ulicy Zamkowej 2. Prowadził tam skład towarów kolonialnych, sprzedaż alkoholu, drogerię i palarnię kawy. Firma „A.Panofsky” działała tutaj do 1939 r., a inicjały „A.P.” znajdują się na ozdobnej kracie do dzisiaj. Pod koniec XIX wieku Adolf stał się także właścicielem budynków przy ulicy Piłsudskiego 9 w Tarnowskich Górach. Możliwe, że jeszcze po dziadku odziedziczył cegielnię w Starych Tarnowicach — z wypalonych w niej cegieł zbudowano między innymi starotarnowicki nowy kościół pw. Świętego Marcina. Adolf Panofsky aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. W 1876 roku zasiadł w Komitecie Mężów – Stowarzyszenia Panien; był członkiem Zarządu i członkiem Kolegium Reprezentantów Gminy Żydowskiej; należał do tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego, a od co najmniej 1888 aż do śmierci 13 listopada 1908 roku był radnym miejskim. Pochowany został na tarnogórskim cmentarzu żydowskim. Miał z żoną dziewięcioro dzieci.

Albert Panofsky (3 II 1846, Laryszów – 25 XI 1921, Tarnowskie Góry) syn Josepha (1815–1856), ożenił się 22 listopada 1870 r. z Antoniną Silbermann z Mikulczyc (Mikultschütz). Pod koniec lat 80-tych stał się właścicielem domu w Tarnowskich Górach przy ulicy Zamkowej 8 gdzie prowadził „Gospodę dla Odpoczynku” („Gasthaus zur Erholung”). W 1903 r. kupił sąsiednią działkę i parterowy dom przy ul. Zamkowej 6 w miejscu którego wkrótce wybudował dwupiętrową kamienicę. Prowadził też sklep z artykułami spożywczymi. Po śmierci żony w 1918 r. Albert sprzedał kamienicę i przeprowadził się do swego syna Otta do kamienicy przy ul. Krakowskiej 7, gdzie trzy lata później zmarł. Albert i Antonina mieli czterech synów.

IV pokolenie

Leo Panofsky [właściwie Joseph Leo] (9 VII 1871 – 1943, Zawiercie), syn Adolfa (1839 – 1908) poślubił w 1900 r. Leę Pinner. Wspólnie ze szwagrem Eliasem Bachem prowadził dalej firmę „A. Panofsky”, do której od około 1908 r. należał także budynek przy ul. Zamkowej 7. Podczas I wojny światowej Leo został powołany do wojska niemieckiego. Jak ojciec był członkiem Bractwa Strzeleckiego i w 1924 roku wystrzelał tytuł króla tego bractwa. W miejsce ojca wybrany został także członkiem Kolegium Reprezentantów gminy żydowskiej, a od 1929 roku przewodził temu kolegium; opiekował się także cmentarzem żydowskimv. Po 1939 roku Leo i jego żona zostali wywiezieni do getta w Zawierciu i zginęli około 1943 r. Małżonkowie mieli pięć córek urodzonych w Tarnowskich Górach.

Otto Panofsky (11 III 1877, Opatowice – 19 V 1954, Amsterdam), syn Alberta Panofskyego (zob. Zamkowa 6), aptekarz, wyznania mojżeszowego. Około 1900 roku kupił kamienicę przy ulicy Krakowskiej 7 w Tarnowskich Górach wraz z działającą tu od dwudziestu lat Apteką „Eskulap” (Aeskulap-Apotheke). 14 maja 1907 wziął ślub z Ernestine Bloch. Po śmierci ojca sprzedał kamienicę i w styczniu 1922 roku wyjechał wraz z rodziną do Berlina. W 1933 roku, gdy do władzy w Niemczech doszli narodowi socjaliści, rodzina wyemigrowała do Amsterdamu, a w czasie wojny do Surinamu. Po wojnie Otto i jego synowie wrócili do Amsterdamu, gdzie Otto zmarł. Bogata kolekcja zdjęć i dokumentów rodzinnych tej gałęzi rodziny Panofskych została przekazana do Muzeum Historii Żydów w Amsterdamie ( https://jck.nl/ ). Miał dwóch synów: Karla Ernsta (1911–2001) oraz Franza (ur. 1917).


Otto Panofsky (1839-1908) z synami

 


     

David Paniowka [Panofsky(zm. 1846)]

Leopold Panofsky (1819-1868)


Minne Panofsky z domu Fraenkel
(1821-1897)


Leo Panofsky (1839-1908)


Strona tytułowa dysertacji doktorskiej Lotte (jednej z córek Leo Panofsky’ego)

 
 

Opis:
Budynek na rzucie zbliżonym do prostokąta, z boczną (od ul. Mlecznej) oficyną. Murowany, trójkondygnacyjny z poddaszem. Fasada o formach eklektycznych z elementami secesji, otynkowana, symetryczna, sześcioosiowa z niewielkim spiętrzonym wykuszem i szczytem w części środkowej. Parter otynkowany, pseudoboniowany. Okna na piętrach ujęte w obramienia. Między kondygnacjami płyciny z floralnymi dekoracjami o formach secesyjnych. Na piętrze otwory okienne prostokątne, na drugim piętrze – prostokątne, zamknięte łukiem półokrągłym. W poddaszu – lukarny.


Heinrich Pisczek, projekt elewacji kamienicy, 1903 r.


Ulica Zamkowa zimą 1903-1904 r.

Dodatkowe informacje, przebudowy:

Od pierwszych pewnych wzmianek w 1765 r. aż do roku 1904 (gdy powstała obecna kamienica) budynek prawdopodobnie nie uległ większym przemianom. Jego wartość katastralna (w latach 1765-–1840) wynosiła 335–345 talarów. Miał on rozmiary 42 na 34 stopy pruskie (13 x 10,6 m), był jednokondygnacyjny, drewniany.


Rysunek przedstawiający budynek przy ul. Zamkowej 6 w 1874 r.


     

 


Ulica Zamkowa na widokówce
z początku XX w.


Ulica Zamkowa na widokówce
z początku XX w.


Kamienica przy ul. Zamkowej 6,
fot. 2008 r.


Kamienica przy ul. Zamkowej 6,
fot. 2009 r.


Dzrwi wejściowe, fot. 2014 r.

 

 
 

Bibliografia, archiwalia, odnośniki:

Archiwum Państwowe w Katowicach,
• Zespół nr 1441, Akta miasta Tarnowskich Gór, sygn: 231 – 232 (Bürger Rolle der Stadt Tarnowitz); 2216 – 2230 (Feuer Societaets-Catastrumder Stadt Tarnowitz etc.)

Archiwum Państwowe we Wrocławiu,
• Rep. 135, nr 700, Chronik der Stadt Tarnowitz erfasst von Lehrer C. Winkler in Tarnowitz.

Joods Historisch Museum, Amsterdam

Urząd Miejski w Tarnowskich Górach, Archiwum Zakładowe (archiwum budowlane),
• sygn: A 63

Krzysztof Gwóźdź, Bractwo Strzeleckie w Tarnowskich Górach historia i współczesność, Tarnowskie Góry 2008

Gerda Panofsky, Erwin Panofsky von Zehn bis Dreißig und seine jüdischen Wurzeln, Passau 2017

Marek Wojcik, Od arendy po ikonologię. Rzecz o rodzinie Panofsky i jej górnośląskich korzeniach, [w:] Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku, red. B. Kalinowska-Wójcik, D. Keller, Rybnik–Katowice 2012, s.581–597.

 


       

© Fundacja Kruszce Śląska, 2018-2019